«Το γεγονός» – προβολή ΣΙΝΕΨΥ Θεσσαλονίκης

Βέρα Πατία

29 Ιανουαρίου 2023, στο Σινεμά & Ψυχανάλυση στη Θεσσαλονίκη

Η ταινία «Το γεγονός» μεταφορά του ομώνυμου βιβλίου της Ανί Ερνό το οποίο γράφτηκε το 2000 μας μεταφέρει στην δεκαετία των αρχών του 60 σε μια πόλη της Γαλλίας την εποχή που το κοινωνικό κράτος δεν έχει παραιτηθεί ακόμα από τη συντηρητική ματιά απέναντι στα ανθρώπινα δικαιώματα. Η νομοθεσία απαγορεύει την έκτρωση που για την ιστορία μπορούμε να σημειώσουμε πως μόλις το 1974 εντέλει νομιμοποιήθηκε στη Γαλλία και στην Ελλάδα το 1986.

Θα λέγαμε πως το φιλμ κινείται σε δύο άξονες. Πρώτον συνιστά τη μαρτυρία μιας νεαρής γυναίκας απέναντι σε ένα σύστημα που ανάγει το είναι, το ανατομικά γυναικείο είναι σε αυτό της μητέρας, σε ένα σημαίνον προκαθορισμένο κοινωνικά. Η αυτοδιάθεση του σώματος δεν υφίσταται, το σώμα ανήκει θα λέγαμε σε έναν Άλλο, που ορίζει την επιθυμία και την απόλαυση. Ανελευθερία σεξουαλικότητας, απαγόρευση της έκτρωσης, κοινωνική κατακραυγή για όποια γυναίκα απολαμβάνει ερωτικά. 

Παρακολουθώντας τη διαδρομή της ηρωΐδας, τους μήνες που μεσολαβούν από την ανακάλυψη πως είναι έγκυος έως το γεγονός, θα λέγαμε πως βλέπουμε ένα σύγχρονο υποκείμενο με όρεξη για τη ζωή, κοινωνικούς δεσμούς, όνειρα για το μέλλον, φιλοδοξίες. Είναι ένα ταλαντούχο κορίτσι με δυνατότητες, διαθέτει μια δύναμη και μια σιγουριά για αυτό που είναι. Όλα αυτά όμως ταράσσονται μια για πάντα από τη στιγμή που μαθαίνει πως είναι έγκυος και αυτό θα σημάνει το τέλος όλων αυτών που είναι.  

Δεν είναι τυχαίο που το φιλμ επικεντρώνεται στην προσπάθεια της να ξεφορτωθεί το έμβρυο. Δεν υπάρχει ούτε το πριν ούτε το μετά, ούτε κάποια ιστορία για να μας κάνει να φορτώσουμε με νοήματα και σημασίες μια κάποια αμφιταλάντευση του υποκειμένου. Η απόφαση είναι δεδομένη, δεν τίθεται άλλο ζήτημα πέρα από τη διακοπή της κύησης. 

 Το φιλμ επεξεργάζεται την αγωνιώδη και γεμάτη φόβο και απόγνωση πορεία του υποκειμένου ως τη μόνη λύση μπροστά σε αυτό που διαφορετικά θα σήμαινε τον υποκειμενικό της θάνατο. Διότι άλλο είναι δεν έχει πέρα από το είναι της ως συγγραφέως. Αυτό είναι που αγγίζει και ωθεί το υποκείμενο να περάσει σε αυτή την πράξη την τόσο επικίνδυνη για τη ζωή. Πράγματι προχωρά σε μια πράξη που θέτει σε κίνδυνο τη ζωή ως φυσικό αγαθό που όμως λίγο μετράει μπροστά στον όλεθρο της βίαιης  αναγωγής της σε αυτό που κάνει τις γυναίκες νοικοκυρές, σε αυτό που δε διαχωρίζει τη μια από την άλλη, σε ένα σκέτο αντικείμενο του Άλλου, χωρίς ταυτότητα ελλείψει εκείνου του χαρακτηριστικού που κάνει τον έναν διαφορετικό από τον άλλον, δηλαδή τον ιδιαίτερο τρόπο απόλαυσης του καθενός που για την ηρωΐδα θα λέγαμε πως συνοψίζεται σε ένα είναι ίσον γραφή. 

Η Αν βιώνει την πραγματικότητα του τυχαίου της ζωής της με τον δικό της τρόπο. Και αυτό είναι πέρα από το κατά πόσο δίκαιος ή άδικος είναι ο Άλλος στον οποίο απευθύνεται. Είναι ένα δίδαγμα για εμάς ότι για το κάθε υποκείμενο υπάρχει η προσωπική ερμηνεία ενός συμβάντος και του Άλλου εν γένει. Εν προκειμένω είμαστε μάρτυρες της πλευράς του υποκειμένου που στο όνομα της επιθυμίας του να μην υποχωρήσει μπροστά στην επιθυμία του, φλερτάρει με τον θάνατο.

 Παρακολουθήσαμε την περίπτωση της Αν που ήρθε αντιμέτωπη με την σκληρή πλευρά της ζωής, όπου βρίσκει τον εαυτό της να αναγκάζεται να προβεί σε μια πράξη παράνομη και επικίνδυνη όμως αναγκαία για την ίδια. Μόνη και χωρίς κανένα στήριγμα ωθεί τον εαυτό της σε μια πράξη. Αδυνατεί να εμπιστευτεί κάποιον, στην οικογένεια στις φίλες στην ιατρική κοινότητα δεν βρίσκει συμπαράσταση ουσιαστική. Είναι μόνη εφόσον ο Νόμος είναι αυστηρός και δεν αστειεύεται, συγχρόνως θέλει οπωσδήποτε να τελειώνει, να βρει τη λύση της, είναι αφοσιωμένη σε ένα μόνο σκοπό, δηλαδή να διακόψει αυτή την κύηση. Τί καθεστώς μπορούμε να δώσουμε στο γεγονός της άμβλωσης. Μια υπόθεση είναι πως  η άμβλωση είναι η αναγκαστική επιλογή του ομιλ-όντος που διαιρείται μεταξύ μιας γυναίκας και μιας μητέρας. Η άμβλωση είναι μια απόφαση συμβολικού τύπου, αντανακλά τη σύγκρουση αυτού που για το υποκείμενο τίθεται ανάμεσα στο νόμο της επιθυμίας και τους κοινωνικούς νόμους. Διότι τα θηλυκά έχουν ένα βασικό χαρακτηριστικό. Η Ζωή, με κεφαλαίο Ζ για να το διαχωρίσουμε από τις ζωές που έχουμε υπόψη μας ως τις ιστορίες μας, η δύναμη της Ζωής είναι της τάξεως του πραγματικού. Διασχίζει το σώμα των θηλυκών όντων όταν ο οργανισμός υπακούει στο πραγματικό της αναπαραγωγής δηλαδή τον τοκετό και την εγκυμοσύνη. Η δύναμη της Ζωής προχωράει ανεξάρτητα από τη δύναμη του συμβολικού. Και η άμβλωση εκδηλώνει μια αντίρρηση του υποκειμένου σε αυτή τη δύναμη του πραγματικού του οργανισμού. Η άμβλωση με αυτήν  την έννοια είναι βαθιά ανθρώπινη και αφήνει ίχνη στα υποκείμενα που κυμαίνονται από ανακούφιση έως λύπη και απόγνωση. 

Η σπαρακτική σκηνή του γεγονότος, βίαιη, ωμή αποτυπώνει θα λέγαμε τη αυτή την καθαρά σωματική διάσταση του ομιλ-όντος σώματος ως γυναικείου. Μέσω της καταμέτρησης των  μηνών και των εβδομάδων γινόμαστε θεατές, από τη μια, της απόγνωσης του υποκειμένου να διασώσει τη συμβολική του θέση  ως ομλούντος  σώματος, δηλαδή αυτού που δεν ανάγεται αποκλειστικά στο νόμο της αναπαραγωγής και στο φυσικό νόμο αλλά υπακούει στο νόμο της επιθυμίας που ανήκει στη τάξη του συμβολικού της γλώσσας, ανήκει σε αυτό που κάνει το ομιλ-όν να είναι αλλοτριωμένο από το σημαίνον, από τη γλώσσα και την έλλειψη, με άλλα λόγια, από την επιθυμία. 

Από την άλλη η ταινία εικονογραφεί, είναι μια απόπειρα αποτύπωσης ενός βιώματος, εξού και ο τίτλος «Το γεγονός». Με αυτή τη λέξη η νεαρή Αν σηματοδοτεί αυτό που όπως φαίνεται την άγγιξε βαθιά και δεν έπαψε να την ακολουθεί εφόσον έγινε αφορμή να γράψει το βιβλίο με το οποίο θα μας καταστήσει μάρτυρες σε αυτό που είναι αδύνατον να ειπωθεί. Παρόλο που βρήκε το θάρρος να ορθώσει και να υποστηρίξει την επιθυμία της μέσα στην αντιξοότητα της εποχής, παραμένει κάτι από το γεγονός που μένει για την ίδια άφατο.  Η απόφαση του υποκειμένου να προχωρήσει στο γεγονός είναι μια πράξη εκτός κοινωνικού δεσμού εφόσον πρόκειται για μια πράξη παράνομη που εκ των πραγμάτων αναστατώνει το υποκείμενο, αν μη τι άλλο το διχάζει.  Η απόφαση και η πράξη ως τέτοια βιώνεται από την ίδια εξ ολοκλήρου μέσα σε μια μοναξιά καθώς τη βλέπουμε σταδιακά να περνάει από μια θέση αποβλήτου, θα λέγαμε, καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδρομής και κυρίως τη στιγμή της εντέλει αποκόλλησης του εμβρύου. Η απόφασή της όσο συνειδητή κι αν ήταν καταγράφηκε ως άλλη από αυτό που συνιστούσε για την ίδια. Ο γιατρός καταγράφει το γεγονός ως αποβολή λες και κανείς δεν είδε, δεν πήρε χαμπάρι τί είχε γίνει και ποια ήταν η αλήθεια που ενείχε για την ίδια όλη αυτή η εμπειρία. Είναι μια πράξη που παραμένει εκτός διαλεκτικής για την ίδια την εποχή που το ζει. Μια αποβολή έχει άλλο νόημα από μια άμβλωση για το υποκείμενο. 

Και ταυτόχρονα υπάρχει μια πλευρά στο γεγονός αυτό της πράξης που αγγίζει το σώμα σε τέτοιο βαθμό που χρειάστηκε να μιλήσει για αυτό  μέσω της γραφής ώστε να περιχαρακώσει ένα ποσόν απόλαυσης που αλλιώς θα την κατέκλυζε ως υποκείμενο. Χρησιμοποιεί το γράψιμο για να περιχαρακώσει την πιο ενδόμυχη εμπειρία της ως γυναίκας και μέσω της στίξης να αποδώσει όσο το δυνατόν πιο ανθρώπινα, να εξανθρωπίσει δηλαδή το βίαιο βίωμα. Η αναλυτική εμπειρία ως άλλο έργο τέχνης κάνει ώστε να μπουν σε λόγια αυτό το αδύνατο να ειπωθεί, και ο ψυχαναλυτής ενσαρκώνει τη δεδομένη στιγμή με την παρουσία του τον απαραίτητο τρίτο παράγοντα ανάμεσα στο υποκείμενο και την διάσταση αυτή του πραγματικού της απόλαυσης από το οποίο υποφέρει ενώ αγγίζει την πιο ενδόμυχη πτυχή του.