Προφίλ
Πουθενά στον κόσμο δεν υπάρχει δίπλωμα ψυχαναλυτή. Και τούτο όχι τυχαία ούτε από αμέλεια, αλλά για λόγους σχετικούς με την ουσία τού τι είναι ψυχανάλυση.
Δε γίνεται να φανταστεί κανείς από ποια δοκιμασία ικανοτήτων μπορεί να εξαρτάται η ιδιότητα του ψυχαναλυτή, τη στιγμή που η άσκηση της ψυχανάλυσης είναι ιδιωτικής τάξεως και αφορά την εκμυστήρευση που κάνει ο ασθενής των πιο ενδόμυχων σκέψεών του σ’ έναν ψυχαναλυτή.
Ας δεχτούμε πως ο ψυχαναλυτής απαντάει στην εκμυστήρευση με μια λειτουργία που είναι η ερμηνεία, και η οποία αναφέρεται σε ό,τι ονομάζουμε ασυνείδητο. Μήπως θα μπορούσε αυτή η λειτουργία να αποτελέσει υλικό για την εν λόγω δοκιμασία; – Πόσο μάλλον που η ερμηνεία δεν αποτελεί προνόμιο της ψυχανάλυσης, αλλά τη χρησιμοποιεί και οποιαδήποτε κριτική μελέτη κειμένων, τεκμηρίων ή επιγραφών. Όμως, το φροϊδικό ασυνείδητο συγκροτείται μόνο μέσα στη σχέση ομιλίας που προανέφερα, δεν επικυρώνεται έξω από αυτήν, και η ψυχαναλυτική ερμηνεία δεν καθίσταται προφανής από μόνη της, αλλά μέσα από τα, απρόβλεπτα, αποτελέσματα που επιφέρει σ’ εκείνον που τη δέχεται, και μάλιστα μέσα στο πλαίσιο αυτής της σχέσης. Δεν βγαίνουμε από αυτήν.
Συνάγεται λοιπόν ότι μόνο ο αναλυόμενος θα ήταν σε θέση να κληθεί για να πιστοποιήσει την ικανότητα του ψυχαναλυτή, εάν τη μαρτυρία του δεν την παραποιούσε η μεταβίβαση που εγκαθίσταται με ευκολία από την αρχή. Κι έτσι βλέπουμε ήδη ότι η μόνη παραδεκτή μαρτυρία, η μόνη που μπορεί να δώσει κάποια σιγουριά για την εργασία που έγινε, είναι η μαρτυρία ενός αναλυομένου μετά τη μεταβίβαση, εφόσον ο ίδιος θέλει να υπηρετήσει την υπόθεση της ψυχανάλυσης.
Αυτό που προσδιορίζω ως μαρτυρία του αναλυομένου αποτελεί τον πυρήνα της διδασκαλίας της ψυχανάλυσης, στο βαθμό που η διδασκαλία αυτή απαντάει στο ερώτημα τι μπορεί να μεταδοθεί στο κοινό από μια εμπειρία ουσιαστικά ιδιωτική.
Αυτή τη μαρτυρία, ο Ζακ Λακάν την καθιέρωσε με την ονομασία la passe, το πέρασμα (1967). Για την ψυχαναλυτική διδασκαλία προσδιόρισε ένα ιδανικό, le mathème2, το μαθήμιο (1974). Από την passe ως τη διδασκαλία υπάρχει μια ολόκληρη διαβάθμιση: η μαρτυρία της passe, εμποτισμένη ακόμη από την ιδιαιτερότητα του υποκειμένου, απευθύνεται σ’ έναν περιορισμένο κύκλο, στο εσωτερικό της ψυχαναλυτικής ομάδας. Η διδασκαλία του μαθημίου, που οφείλει να είναι αποδεικτική, απευθύνεται προς όλους – και εδώ η ψυχανάλυση συναντάει το Πανεπιστήμιο.
Το πείραμα συνεχίζεται στη Γαλλία εδώ και δεκατέσσερα χρόνια. Έχει εξαπλωθεί με τη δημιουργία πολλών Τμημάτων (ή Ακαδημιών ή Παραρτημάτων) Κλινικών Σπουδών ανά τη Γαλλία και την Ευρώπη.
Πρέπει να πω ξεκάθαρα τι ισχύει και τι δεν ισχύει γι’ αυτή τη διδασκαλία.
– Είναι πανεπιστημιακή. είναι συστηματική και διαβαθμισμένη. παρέχεται από διδάσκοντες καταρτισμένους. η παρακολούθησή της πιστοποιείται από διπλώματα.
– Δεν αποτελεί άδεια για την άσκηση της ψυχανάλυσης. Τον επιτακτικό κανόνα που διατύπωσε ο Φρόιντ ότι ένας ψυχαναλυτής πρέπει να είναι αναλυμένος, όχι μόνο τον επιβεβαίωσε ο Λακάν, αλλά τον ριζοσπαστικοποίησε δηλώνοντας ότι μοναδικό τέλος μιας ψυχανάλυσης είναι η παραγωγή ενός ψυχαναλυτή. Η παραβίαση αυτής της ηθικής πληρώνεται ακριβά – και σε όλες τις περιπτώσεις, από εκείνον που τη διαπράττει.
Είτε γίνεται στο Παρίσι, τις Βρυξέλες ή τη Βαρκελώνη, είτε σε πλαίσιο κρατικό ή ιδιωτικό, η διδασκαλία έχει λακανικό προσανατολισμό. Οι αποδέκτες της χαρακτηρίζονται συμμετέχοντες: όρος προτιμότερος από τον όρο φοιτητής, ώστε να υπογραμμίζεται ο υψηλός βαθμός πρωτοβουλίας που τους παρέχεται – η εργασία που πρέπει να επιτελέσουν δεν τους ζητείται επιτακτικά, αλλά εξαρτάται από τους ίδιους. θα γίνει με καθοδήγηση και θα αξιολογηθεί.
Δεν αποτελεί παράδοξο ότι οι αυστηρότερες απαιτήσεις αφορούν εκείνους που επιδίδονται σε μια διδακτική λειτουργία στο Φροϊδικό Πεδίο, η οποία δεν έχει προηγούμενο: διότι η γνώση αντλεί μεν το κύρος της από τη συνοχή της, η αλήθεια της όμως βρίσκεται στο ασυνείδητο, δηλαδή σε μια γνώση όπου δεν υπάρχει κανένας για να πει “ξέρω”, πράγμα που σημαίνει ότι προϋπόθεση για να παρέχει κάποιος μια διδασκαλία είναι να την υποστηρίζει με πρωτότυπη επεξεργασία, όσο ταπεινή κι αν είναι. Αυτή η διδασκαλία ξεκινάει από το κλινικό της μέρος.
Η κλινική δεν είναι επιστήμη, δηλαδή γνώση που να αποδεικνύεται: είναι γνώση εμπειρική, που δεν διαχωρίζεται από την ιστορία των ιδεών. Διδάσκοντας την κλινική αναπληρώνουμε τα ελαττώματα μιας ψυχιατρικής, η οποία, από τότε που προόδευσε η χημεία, τείνει συχνά να παραμελεί τους θησαυρούς της κλασικής περιόδου της. εισάγουμε επίσης εκεί ένα στοιχείο βεβαιότητας (το μαθήμιο της υστερίας).
Οι παρουσιάσεις ασθενών συμβάλλουν στον εμπλουτισμό αυτής της διδασκαλίας.
Όπως είχε γίνει και παλαιότερα υπό την καθοδήγηση του Λακάν, θα προχωρήσουμε βήμα προς βήμα.
Ζακ-Αλέν Μιλέρ
Guitrancourt, 15 Αυγούστου 1988
Το Σεμινάριο του Ζακ Λακάν, το οποίο γινόταν στο Παρίσι από το 1953 ως το 1980 (η οριστική έκδοσή του είναι σε εξέλιξη), στάθηκε από μόνο του ικανό να εκπαιδεύσει πολλές γενιές ψυχαναλυτών.
Η διδασκαλία εκείνη, η οποία αποκατέστησε και ανανέωσε το νόημα του έργου του Φρόυντ, αποτελεί σήμερα πηγή έμπνευσης για πολλές ψυχαναλυτικές ομάδες σε όλο τον κόσμο. Αυτή επίσης έδωσε το έναυσμα για τη δημιουργία από το 1968 του Τομέα Ψυχανάλυσης στο Πανεπιστήμιο, του οποίου ο Λακάν υπήρξε επιστημονικός διευθυντής από το 1974 ως τον θάνατό του, τον Σεπτέμβριο 1981. Σήμερα ο Τομέας Ψυχανάλυσης υπάγεται στο Πανεπιστήμιο Παρίσι 8.
Το Ινστιτούτο του Φροϋδικού Πεδίου είναι οργανισμός που έχει σκοπό την εξάπλωση της λακανικής διδασκαλίας. Αποτελεί νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου. Έλαβε τη σημερινή του ονομασία το 1987 όταν παρέλαβε τη σκυτάλη από τον Κύκλο Ψυχαναλυτικής Κλινικής (1976). Η διεύθυνσή του είναι: 74, rue d’Assas, 75006 Paris, France.
Το Ινστιτούτο επιδίδεται σε εκπαίδευση επιπέδου ανωτάτων σπουδών και σε έρευνα. Έχει ιδρύσει σειρά Τμημάτων και Παραρτημάτων Κλινικών Σπουδών σε διάφορες πόλεις της Ευρώπης και άλλων χωρών.
Η Ακαδημία Κλινικών Σπουδών της Αθήνας συνεχίζει από το Νοέμβριο 2011 το έργο του Αθηναϊκού Παραρτήματος Κλινικών Σπουδών που είχε ιδρυθεί από τον Ζακ-Αλέν Μιλέρ και λειτουργούσε από τον Νοέμβριο 2003.
Τα μαθήματα στην Ακαδημία προσανατολίζονται σύμφωνα με τη διδασκαλία του Λακάν και του Ζακ-Αλέν Μιλέρ. Αποστολή της είναι να παράσχει βασική ψυχαναλυτική εκπαίδευση, θεωρητική και κλινική, σε όσους εργάζονται στους τομείς της “Ψυχικής Υγείας” (ψυχιάτρους, γιατρούς, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, κλπ), σε κλινικούς που προσανατολίζονται από την ψυχανάλυση, στους ίδιους τους ψυχαναλυτές, καθώς και σε άλλους επιστήμονες που ενδιαφέρονται γι’ αυτή την τόσο ιδιαίτερη γνώση που είναι η ψυχανάλυση.
Η συμμετοχή στην Ακαδημία Κλινικών Σπουδών δεν αποτελεί άδεια για την άσκηση της ψυχανάλυσης.
a. Εισαγωγικός κύκλος
3-ετούς διάρκειας: θεμελιώδεις έννοιες της λακανικής ψυχανάλυσης και λακανική κλινική.
β. Μεσαίος κύκλος
3-ετούς διάρκειας: εμβάθυνση στη θεωρία και την κλινική λακανικού προσανατολισμού.
γ. Προχωρημένος κύκλος
3-ετούς (τουλάχιστον) διάρκειας χωρίς προς τα πάνω χρονικό περιορισμό, σύμφωνα με την αρχή της συνεχούς εκπαίδευσης που ισχύει για τον κλινικό λακανικού προσανατολισμού εντός του Διεθνούς Ινστιτούτου του Φροϋδικού Πεδίου. Στη διάρκεια αυτού του κύκλου ενθαρρύνουμε την επεξεργασία μιας κλινικής που λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα του κάθε συμμετέχοντα.
- Στο τέλος του εκάστοτε κύκλου, και προκειμένου να τον κατοχυρώσει, εκτός από την τακτική παρακολούθηση των σεμιναρίων και άλλων διδασκαλιών, απαιτείται ο κάθε συμμετέχων να καταθέσει μια σοβαρή θεωρητική και κλινική εργασία.
- Οι εργασίες εξετάζονται από τους τρεις διδάσκοντες της ΑΚΣΠΑ.
- Για όσους επιθυμούν να κατοχυρώσουν τον 3ο κύκλο σπουδών είναι αναγκαία η κατάθεση μιας εργασίας που το αντικείμενο και το εύρος της θα καθορίζονται με τους διδάσκοντες της ΑΚΣΠΑ.
- Η κατοχύρωση της παρακολούθησης των κύκλων εκπαίδευσης ουδόλως συνιστά αναγνώριση επάρκειας για την άσκηση της ψυχανάλυσης.
- Όσοι συμμετέχοντες έχουν γίνει δεκτοί για να παρακολουθήσουν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα ως ελεύθεροι ακροατές δεν είναι υποχρεωμένοι να καταθέσουν εργασία.
- Βεβαιώσεις παρακολούθησης δίνονται εφόσον χρειαστεί και υπό την προϋπόθεση να έχει κατοχυρωθεί ένας κύκλος.
- Όλες οι διδασκαλίες και δραστηριότητες στο πλαίσιο της ΑΚΣΠΑ είναι ανοιχτές σε όλους όσοι είναι εγγεγραμμένοι. Το θεωρητικό σεμινάριο εισαγωγής στις βασικές έννοιες της λακανικής ψυχανάλυσης είναι υποχρεωτικό για όσους γράφτηκαν στην ΑΚΣΠΑ από το 2015 μέχρι σήμερα.
Η περίοδος 2022-2023 έχει θέμα: Δυσφορία στον πολιτισμό: Άγχη και συμπτώματα.
Περιλαμβάνει τέσσερα θεωρητικά σεμινάρια, δύο κλινικά σεμινάρια, το Σεμινάριο και την κλινική παρουσίαση ασθενούς στο Δαφνί καθώς και τις κλινικές ημερίδες με προσκεκλημένους ψυχαναλυτές της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχανάλυσης. Οι συμμετέχοντες μπορούν να παρακολουθήσουν όλες τις δραστηριότητες της Ακαδημίας Κλινικών Σπουδών. Είναι πάντως υποχρεωτικό να παρακολουθούν συστηματικά δύο θεωρητικά και ένα κλινικό σεμινάριο της επιλογής τους, την παρουσίαση ασθενών και τις ημερίδες εργασίες.
Με δεδομένο ότι η περίοδος της πανδημίας δεν έχει παρέλθει μεγάλο μέρος του εκπαιδευτικού προγράμματος θα πραγματοποιηθεί διαδικτυακά μέσω της πλατφόρμας webex.
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της περιόδου 2022-2023 θα έχει διάρκεια από τον Οκτώβριο 2022 ως τον Ιούλιο 2023. Οι ακριβείς ημερομηνίες όλων των δραστηριοτήτων γίνονται γνωστές με την έναρξη των δραστηριοτήτων.
