Η ψυχανάλυση συναντά το σινεμά. Το σινεμά συναντά την ψυχανάλυση.

Όταν ο Φρόυντ ανακάλυψε το ασυνείδητο και άρχισε να ερμηνεύει τα όνειρα, εμφανίστηκε σχεδόν ταυτόχρονα ο κινηματογράφος που αποτύπωνε τη ζωή και τα όνειρα στην οθόνη. O Λακάν, με τη σειρά του, είχε ένα ανεξάντλητο ταλέντο όταν μιλούσε για τις εικόνες και δεν του ξέφυγε η απίστευτη δύναμη «αναπαραστατικότητας» που βρήκαν στο κινηματογραφικό μέσο η επιθυμία και η φαντασίωση.
Έτσι η Ακαδημία Κλινικών Σπουδών Αθήνας του Ινστιτούτου του Φροϋδικού Πεδίου διοργανώνει από το 2013 προβολές-συζητήσεις ταινιών προκειμένου να αναδείξει την ψυχαναλυτική σκοπιά πάνω στο κινηματογραφικό έργο, αφού το θεωρεί αποτύπωση της ανθρώπινης ψυχικής πραγματικότητας. Μέσα σε αυτό το εγχείρημα η ψυχανάλυση συνδιαλέγεται με ανθρώπους του κινηματογράφου (σκηνοθέτες, κριτικούς, θεωρητικούς κ.ά.) και, φυσικά, τους θεατές.

Αρχείο Προβολών 2013-2024

March 10 | 14:00

Αυτή η εξαιρετική ταινία δείχνει με τον πιο υποδειγματικό τρόπο κάτι το παράδοξο, δηλαδή, πώς ένα παιδί μπορεί να ανθίσει, από αγάπη, μακριά από τους γονείς του. Η εννιάχρονη Κάιτ δεν μιλάει, διαβάζει συλλαβιστά, δεν υπάρχει επιθυμία για γνώση, κρύβεται από τα βλέμματα όλων, έχει μια ζωή δική της, παραιτημένη όμως από την πιθανότητα συνδιαλλαγής.

January 28 | 15:30

Η Μ. Τουζανί, παίρνοντας ένα παραδοσιακό ένδυμα, υφαίνει σταδιακά όσο το καφτάνι ράβεται, την πλοκή της ιστορίας της γύρω από τις σχέσεις και τα αδιέξοδα που οι ήρωες της συναντούν προσπαθώντας να απαντήσουν στο πραγματικό της μη διάφυλης σχέσης. Πρόκειται για μία ιστορία αγάπης μεταξύ της Μίνας, του Χαλίμ και του Γιούσεφ, μία αγάπη που βοηθά τον καθένα να τοποθετηθεί απέναντι στον Άλλο, απέναντι στην επιθυμία και την απόλαυσή του.

December 10 2023 | 15:30

Ο Αχμέντ δείχνει την διαφοροποίησή του. Δεν είναι το ίδιο μουσουλμάνος όσο τα άλλα παιδιά της τάξης του. Αναζητώντας την θέση του στον κόσμο, αναδύεται η ανάγκη να πιστέψει σ’ ένα πατέρα.

December 5 2021 | 18:00

Η ταινία αναφέρεται στις τελευταίες πέντε μέρες της ζωή μιας τρανσέξουαλ, της Ελβίρας Βαϊσχάουπτ, η οποία έχει έρθει πολλές φορές αντιμέτωπη στην πορεία της ζωής της, με την απόρριψη και την εγκατάλειψη. Η Ελβίρα δε ξέρει τι είναι ή τι θα ήθελε να είναι: άντρας για την Ιρένε, γυναίκα για τον Άντον, πατέρας για την κόρη του. Δεν υπάρχει βεβαιότητα. Εναπόκειται στον Άλλο να την ονομάσει, γεγονός που μαρτυρά τη ρευστότητα της ταυτότητας του υποκειμένου. Προσπαθεί κάθε φορά, να ανταποκριθεί σε αυτό που ερμηνεύει η ίδια ως αίτημα του Άλλου, ώστε να γίνει αποδεκτή, να αγαπηθεί.

February 21 2021 | 17:00

Ο Χίτσκοκ συνοψίζοντας για το θέμα της ταινίας αυτής, έχει πει αφενός ότι η φύση μπορεί να είναι πολύ σκληρή, αφετέρου, η έμπνευσή του, όπως αποκάλυψε, προήλθε από της αναμνήσεις του από τους βομβαρδισμούς του πολέμου. Μια τραυματική εμπειρία που μετουσιώθηκε καλλιτεχνικά, τα σιδερένια πουλιά του πολέμου, τα οποία πετούσαν βόμβες, μετατράπηκαν σε πραγματικά πτηνά που επιτίθενται στα μάτια των ανθρώπων.

March 8 2020 | 14:00

«Ήμουν οκτώ ετών και ήμουν ήδη εβραιος»Με αυτή την πολύ ξεκάθαρη δήλωση του μικρού Κλόντ ξεκινά η ταινία κάνοντάς μας να καταλάβουμε τις επιπτώσεις που έχει από πολύ νωρίς στη ζωή, η καταγωγή, η κληρονομιά.

January 26 2020 | 14:00

Τι ορίζει τη σχέση γονέα – παιδιού και γενικότερα της οικογένειας; Είναι η εξ αίματος συγγένεια αναγκαία και ικανή συνθήκη, που δύναται να εγγυηθεί ότι ο γονιός θα αγαπάει και θα φροντίζει το παιδί του; Η ταινία κλέφτες καταστημάτων αποτελεί ένα θαυμάσιο παράδειγμα που αναδεικνύει ότι, αυτός ο Άλλος της φαντασίωσης - που ενσαρκώνεται αρχικά από τους γονείς και στη συνέχεια από διάφορα υποκατάστατα, είναι σε κάθε περίπτωση ένας διαγραμμένος Άλλος. Δηλαδή, ένας άλλος που πάσχει, δεν είναι ακέραιος, δεν είναι πάντα συνεπής, δεν είναι φερέγγυος.

December 8 2019 | 14:00

Ο Φρόιντ εξετάζει την αντίθεση μεταξύ ύπνου και αφύπνισης, σαν μια φυσική, σχεδόν βιολογική αντίθεση . Κοιμόμαστε-ξυπνάμε. Με αφετηρία αυτό, ο Λακάν ανέτρεψε το σύνορο μεταξύ ύπνου και αφύπνισης και οδηγήθηκε σε μια σειρά από διαπιστώσεις, κατ’ αρχάς αντιφατικές: «δεν ξυπνάμε, παρά μόνο για να συνεχίσουμε να ονειρευόμαστε» , «το ασυνείδητο είναι ακριβώς η υπόθεση πως δεν ονειρευόμαστε μόνο όταν κοιμόμαστε», «Δεν παύουμε λοιπόν ποτέ, όχι να κοιμόμαστε, αλλά να ονειρευόμαστε», «η απόλυτη αφύπνιση είναι ο θάνατος».

November 3 2019 | 14:00

Η συγκεκριμένη ταινία υπήρξε σημείο καμπής για τον κινηματογράφο και σε αυτό συνετέλεσαν τόσο το κείμενο, όσο και η σκηνοθεσία, καθώς και οι ερμηνείες των πρωταγωνιστών.

March 31 2019 | 14:00

Στις προτάσεις του για τη λογική του ρατσισμού, ο Λακάν λαμβάνει υπόψη του την ποικιλομορφία των μορφών του αντικειμένου-απορρίμματος: από τον προπολεμικό αντισημιτισμό που οδηγεί στον ναζισμό, στον μετα-αποικιακό ρατσισμό προς τους μετανάστες. Στην πραγματικότητα, ο ρατσισμός αλλάζει τα αντικείμενά του παράλληλα με την τροποποίηση των κοινωνικών σχημάτων, όμως, σύμφωνα με την προοπτική του Λακάν, σε μια ανθρώπινη κοινωνία πάντα υπάρχει το απόρριμμα μιας απόλαυσης μη απορροφήσιμης, ελατήριο μιας πιθανής βαρβαρότητας.

February 17 2019 | 14:00

… Ο “Ρουκέτας” , ξέρει ότι δεν είναι αυτός που έχει τα κότσια να αναμετρηθεί με τον άλλο μέχρι τέλους αν χρειαστεί, να τον από-θανατίσει, όπως θα έκανε ο Ζε, ο αρχηγός της συμμορίας. Μπορεί να απαθανατίσει την στιγμή, τη στιγμή του μακελειού που ο ίδιος συμμετέχει ως θεατής. Δεν επιλέγει το άνθρωπο-κυνήγι - shooting- αλλά επιλέγει το photo-shooting. Δεν μπορεί να τραβήξει το κλείστρο του όπλου, την σκανδάλη αλλά μπορεί να πατήσει το κλείστρο της φωτογραφικής, μπορεί να τραβήξει φωτογραφίες. Αυτή είναι η δική του απόλαυση. Απολαμβάνει από το σκoπικό ενορμητικό αντικείμενο στο βαθμό που χάνει πάντα την ευκαιρία να ικανοποιηθεί με άλλους τρόπους πχ σεξουαλικά. Είναι όλο αυτό που ονομάζουμε μετουσίωση.

January 27 2019 | 14:00

Στο «Σημείωμα για το παιδί», ο Λακάν τονίζει ότι το σύμπτωμα του παιδιού βρίσκεται σε θέση να απαντάει σε ότι συμπτωματικό υπάρχει στην οικογενειακή δομή. Ο Αλιόσα παίρνει ένα καθεστώς αντικειμένου, το οποίο απορρίπτεται ως κακό από την μητέρα. Όπως επισημαίνει ο Μιλέρ, εάν το αντικείμενο παιδί δε διχάζει την μητέρα, τότε εκπίπτει σαν απόβλητο του ζεύγους των γεννητόρων είτε μπαίνει με την μητέρα σε μία δυαδική σχέση που το εκφαυλίζει - όπως λέει ο Λακάν - μέσα στην μητρική φαντασίωση. Η φρίκη της ταινίας είναι ότι η φαντασίωση γίνεται πράξη. Η ευχή της μητέρας πραγματοποιείται. Κάνει ένα παιδί που δε θέλει και τελικά το «εξαφανίζει».

November 25 2018 | 14:00

Η ταινία «η ψυχή και το σώμα» της Ίλντιγκο Ενιέντι, είναι ένα σύγχρονο παραμύθι, όπου το αδύνατο της διάφυλης σχέσης, καθίσταται δυνατό μέσα από μια ονειρική – σχεδόν μεταφυσική συνάντηση. Και ενώ η διάφυλη σχέση δεν υπάρχει, υπάρχει όμως η αγάπη που επιτρέπει στους ήρωες του παραμυθιού να τολμήσουν να συνυπάρξουν μαζί με την έλλειψή τους: την ανεπάρκεια και την αναπηρία τους.

April 22 2018 | 14:00

Η σχέση κυρίου και δούλου, μπορεί να γίνει αντιληπτή σε πλείστες αλληλεπιδράσεις των ανθρώπων μεταξύ τους.

March 18 2018 | 14:00

Με μαεστρία ο Βίντερμπεργκ πλέκει σταδιακά το νήμα της ιστορίας, με την αλήθεια και τα ψέματα, εντέλει με τον μύθο που δημιουργείται από την επανάληψη των λόγων της μικρής.

January 14 2018 | 14:00

Ο Τρυφώ δίνει την αίσθηση ότι αφήνει ανοιχτό το τέλος της ταινίας και δεν μπορούμε να μην σκεφτούμε ότι κοιτώντας την κάμερα που τον κοιτάει, ο ήρωάς του κοιτάει ο ίδιος το αντικείμενο που έδωσε στον Τρυφώ τη λύση στη δική του ζωή.

December 3 2017 | 14:00

Στο 4ο Σεμινάριο, ο Λακάν λέει πως ο ιδεοψυχαναγκαστικός είναι στην ουσία ένας ηθοποιός που παίζει το ρόλο του και αναλαμβάνει διάφορες πράξεις σαν να ήταν νεκρός.

March 19 2017 | 14:00

Η ιστορία που μας διηγείται τόσο συγκινητικά αριστοτεχνικά ο Βέντερς μέσα από την γραφίδα του Σέπαρντ είναι η πανανθρώπινη ιστορία της ανάληψης από κάθε άνθρωπο της υποκειμενικής του υπόστασης ως ομιλ-όντος με τις αστοχίες, τα προσκόμματα, τις αναποδιές, τα λάθη και τη λήθη, μια ιστορία που δεν μπορεί παρά να τον φέρει αντιμέτωπο με την επιθυμία και τη διάφυλη σχέση. […] Ο Βέντερς καταθέτει εντέλει ότι η αγάπη δεν φτάνει και ότι «εν αρχή είναι ο Λόγος». Ωστόσο, η αγάπη μπορεί να είναι η κινητήριος δύναμη για να μην χαθείς αμετάκλητα στην έρημο του Τέξας, στην έρημο του πραγματικού.

February 12 2017 | 14:00

Ρήσεις του Λακάν, όπως «η μη ύπαρξη διάφυλης σχέσης» ή «η απόλαυση του Ενός» βρίσκονται στο επίκεντρο της ταινίας. Η απρόσμενη χιονοστιβάδα, η οποία συμβολίζει τη συνάντηση με το πραγματικό, προκαλεί κρίση, γκρεμίζοντας την ιδανική οικογένεια. Ο καθένας απαντά με τον τρόπο του σε αυτή την καταστροφή, με τον τρόπο που επιθυμεί και απολαμβάνει.

December 11 2016 | 14:00

Ο Λάνθιμος και σε αυτήν την ταινία του, όπως και στην
προηγούμενη τον Κυνόδοντα, διχάζει το κοινό. Ερμηνεύει, βάζοντας
την δική του στίξη στις ανθρώπινες σχέσεις, οι οποίες είναι στην
πρώτη γραμμή του ενδιαφέροντός του. Ο θεατής, είτε δυσφορεί με
την ασυνείδητη αλήθεια του καλλιτέχνη -ως τόπος μιας γνώσης- και
τον απορρίπτει. Είτε την αποδέχεται και ποικίλλουν οι αντιδράσεις:
από την μελαγχολία έως το γέλιο, πίσω από την σκληρότητα -
αγριότητα που βρίσκεται στην διπλή όψη αγάπης - μίσους.

March 20 2016 | 14:00

Το 1965 ο Λακάν επισημαίνει ότι απέναντι στη δυσφορία του πολιτισμού, ψυχαναλυτές και καλλιτέχνες βρίσκονται από την ίδια πλευρά, δίνοντας προτεραιότητα στον καλλιτέχνη: «Να θυμόμαστε, όπως έκανε ο Φρόιντ, ότι στον τομέα του, ο καλλιτέχνης προπορεύεται πάντοτε από τον ψυχαναλυτή και άρα ο τελευταίος δεν χρειάζεται να παριστάνει τον ψυχολόγο εκεί όπου ο καλλιτέχνης του ανοίγει τον δρόμο». Λέει επίσης ότι αυτό στο οποίο ο καλλιτέχνης μας δίνει πρόσβαση, είναι η θέση αυτού που δεν γίνεται να ιδωθεί.

February 7 2016 | 14:00

Ο Λακάν λέει ότι, κάνουμε έρωτα με τα λόγια, ότι απολαμβάνουμε μιλώντας για τον έρωτα . Και αυτό που απολαμβάνουμε δεν είναι το σώμα του άλλου, αλλά το δικό μας. Κατά βάθος η απόλαυση είναι ιδιωτική και μοναχική.

December 20 2015 | 14:00

Το Xenia, είναι από τις ταινίες που καθ' όλη τη διάρκειά του ο θεατής έχει μια γλυκιά αίσθηση. Ακόμα και στα δυσάρεστα που συμβαίνουν, είναι η ανθρώπινη διάσταση τόσο απλά δοσμένη, που δρα κατευναστικά.

March 15 2015 | 14:00

Το Μια γαλλίδα στο Μανχάταν (ή κινέζικο πάζλ, όπως είναι ο πρωτότυπος τίτλος), αποτελεί το τρίτο μέρος της τριλογίας του σκηνοθέτη Σεντρίκ Κλαπίς.

January 25 2015 | 14:00

Η γυναίκα είναι πάντα από την πλευρά της διερώτησης, είναι εκείνη που προκαλεί τον καθεστωτικό λόγο να παράγει μια άλλη γνώση, είναι εκείνη που μέσα από το ανικανοποίητο έχει τη θέση μια κινητήριας δύναμης, μια δύναμης που προσπαθεί ανέκαθεν το συμβολικό να οριοθετήσει πλήρως, αλλά εις μάτην ˙ πάντα κάτι μένει απ’ έξω, κάτι μένει ανοικτό, κάτι προκαλεί. Όταν χτυπιέται η γυναίκα, χτυπιέται ακριβώς η διαφορετικότητά της, η ροπή της προς την επινόηση.

December 14 2014 | 14:00

Σύμφωνα με τον Λακάν, η οικογένεια είναι μια πολύπλοκη δομή που παίζει έναν πρωταρχικό ρόλο στη μετάδοση του πολιτισμού και αποκαθιστά μια ψυχική συνέχεια ανάμεσα στις γενιές μεταδίδοντας κατ’ αρχάς το όνομα, το πατρώνυμο [...]. Ο πατέρας δεν είναι υποχρεωτικά ο γεννήτορας, ούτε είναι αναγκαίο να είναι ζωντανός, άντρας ή ένα άτομο. Πρόκειται άρα για μια συμβολική και όχι μια φυσική οντότητα.

October 19 2014 | 14:00

Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι ένα πένθος μπορεί να κρύβει ένα άλλο πένθος και αυτό ένα άλλο (σαν τις ρώσικες κούκλες), και ότι σύμφωνα με τον Λακάν δεν πενθούμε τόσο το αντικείμενο που χάθηκε, αλλά μάλλον αυτό που ήμασταν για εκείνο. Ο Φρόιντ λέει σχετικά: ξέρει ποιον έχασε, αλλά δεν ξέρει τι έχασε.

May 4 2014 | 14:00

Ο σκηνοθέτης σε μια συνέντευξή του για την ταινία αναφέρει ότι η ταινία είναι στην πραγματικότητα η ιστορία μιας διχασμένης κοινωνίας, η ιστορία δυο κόσμων που φοβούνται και μισούν ο ένας τον άλλον.

March 16 2014 | 14:00

Η ταινία υπνωτίζει και παραδίδει σε ονειροπόλημα,με τις σιωπές,την υπέροχη μουσική,τα βλέμματα, το ανομολόγητο. Ο Wong Kar-wai καταφέρνει αυτήν την ανθρώπινη υποκειμενικότητα του χώρου και του χρόνου στην επιθυμία της ερωτικής σχέσης και στην ψυχανάλυση,να την αποτυπώσει σε αυτήν τη θαυμάσια ταινία.

February 2 2014 | 14:00

Μια από τις σπουδαιότερες και πιο αγαπημένες του κοινού ταινίες του Γούντι Άλεν, ο οποίος με το απαράμιλλο ύφος του επεξεργάζεται τα αδιέξοδα και τα πεπρωμένα των σχέσεων, πάντοτε μέσα από τον διχασμό και τις φαντασιώσεις των ηρώων του. Σχέσεις σύντομες, που διαδέχονται η μία την άλλη, ρευστές, απρόβλεπτες. Οι ήρωες προσπαθούν να βάλουν σε τάξη της ζωή τους, αλλά η επιθυμία τους βρίσκεται πάντα κάπου αλλού.

December 15 2013 | 14:00

Μία ταινία που θέτει πολλά ερωτήματα γύρω από τον άνθρωπο, τη ζωή του, τη στάση του, τις επιλογές του, την αλήθεια του, την επιθυμία του. Ερωτήματα και απαντήσεις που εξαρτώνται από την κοινωνία και τον πολιτισμό, μέσα στα οποία ζει. Ο χωρισμός για τον οποίο μιλά ο Φαραντί, δεν αφορά μόνο το ζευγάρι, αλλά το διχασμό του ίδιου του υποκείμενου ανάμεσα σε αυτό που λέει και σ΄αυτό που θέλει να πει, ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα, διχασμός σε επίπεδο κοινωνικό, συναισθηματικό, πολιτισμικό, ως προς τον εαυτό του, ως προς τις σχέσεις του, ως προς τον Άλλο.

November 3 2013 | 14:00

«Η έγνοια όσων συμμετείχαν στην ταινία ήταν πώς θα πούμε αυτό που θέλουμε με τη μεγαλύτερη δυνατή ειλικρίνεια», αυτό δήλωσε ο σκηνοθέτης σε μια συνέντευξή του και αυτό, νομίζω, ότι είναι και το στίγμα της ταινίας: η ειλικρίνεια. Ο «Άδικος κόσμος» είναι μια ειλικρινής ταινία, με όλες της αναγνώσεις που μπορεί να έχει αυτή η ρήση.

April 7 2013 | 14:00

Ένα θέμα που θέτει η ταινία είναι αυτό της γυναικείας ταυτότητας: τι είναι μια γυναίκα, τι θέλει μια γυναίκα; Ένα άλλο ζήτημα αφορά την προβληματική επικοινωνία μεταξύ των δύο φύλων. Ο Λακάν είχε πει πως η αποτυχία είναι η μοναδική μορφή πραγματοποίησης της διάφυλης σχέσης, εφόσον αυτή δεν υπάρχει. Τι συμβαίνει όταν δύο παρτενέρ δεν αντέχουν πια να είναι μαζί και χωρίζουν; Παύουν να μοιράζονται κάτι κοινό στη φαντασίωσή τους.

March 10 2013 | 14:00

Ο Σιωπηλός μάρτυρας πραγματεύεται τη σχέση ενός ζευγαριού, βάζοντας στο επίκεντρο τη γνωστή ρήση του Λακάν γύρω από τη μη ύπαρξη διάφυλης σχέσης και τη λειτουργία της φαντασίωσης, μέσα από το σκηνικό με τα διαφορετικά παράθυρα. Τι είναι η φαντασίωση; Μία εικόνα και ένα σενάριο που εκπροσωπεί το υποκείμενο και μέσω αυτής, υποστηρίζεται η επιθυμία και η απόλαυση του. Ο Τζεφ κοιτάζει χωρίς να πράττει και η Λίζα προσφέρεται χωρίς να προκαλεί την επιθυμία του.

February 17 2013 | 14:00

Ο Λακάν, με τον όρο Το Όνομα του Πατρός, εισήγαγε την πατρική λειτουργία, ως φορέα της επιθυμίας και ρυθμιστή της απόλαυσης της μητέρας. Λειτουργεί ως νόμος που απαγορεύει την αιμομιξία, αλλά παράλληλα επιτρέπει στο παιδί να βρει το δρόμο της δικής του επιθυμίας και απόλαυσης, εκτός του γονεϊκού ζεύγους.
Στο φιλμ, όπως και σε κάθε τέτοιου είδους πράξη, καταστρατηγείται η τάξη των πραγμάτων, εφόσον βλέπουμε έναν πατέρα της απόλαυσης.

January 13 2013 | 14:00

Ό,τι και να κάνουμε, το γεγονός ότι μιλάμε, το γεγονός ότι έχουμε λογική δε μας εγγυάται καθόλου το καλό. Το κακό είναι πάντα παρόν στο είναι μας. Δεν είναι θέμα κακής βούλησης. Είναι μάλλον θέμα της λογικής του γεγονότος ότι μιλάμε. Αυτό είναι το πιο σημαντικό. Ο Ρενέ βάζει αυτό το αδύνατο και το κακό στο κέντρο της ταινίας του. […] Είναι μια ταινία που έχει κάτι πολύ κοινό με την ψυχανάλυση, με την ηθική της ψυχανάλυσης που είναι ακριβώς αυτή: να μην αποσκοπούμε στο καλό του υποκειμένου, αλλά να το κρατήσουμε πέρα, μακριά από το κακό του. Το ίδιο απαντά μετά, όπως μπορεί, στις απαιτήσεις της ζωής.

Το ψηφιακό περιοδικό της ΑΚΣΠΑ
ΤΕΥΧΟΣ 1

ΤΕΥΧΟΣ 1

ΤΕΥΧΟΣ 2

ΤΕΥΧΟΣ 2

ΤΕΥΧΟΣ 3

ΤΕΥΧΟΣ 3

ΤΕΥΧΟΣ 4

ΤΕΥΧΟΣ 4