Ο Μπαμπάς ο Πόλεμος

Δάφνη Λέμπερου

Στις αρχές της δεκαετίας του ’50, λίγα χρόνια μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης¹, εξέχων Έλληνας θεατρικός συγγραφέας, γράφει το σατιρικό έργο «Ο Μπαμπάς ο Πόλεμος». Η πλοκή τοποθετείται στη Ρόδο το έτος 305 π. Χ. , με το νησί να έχει καταφέρει να διατηρήσει την πολιτική του ουδετερότητα και να έχει αποφύγει την εμπλοκή στις μακροχρόνιες επιδρομές του Μ. Αλεξάνδρου και τις πολεμικές συγκρούσεις. Η στάση αυτή έχει ευνοήσει την τουριστική ανάπτυξη του νησιού, με τους κατοίκους να ζουν και να αναπνέουν για να προσφέρουν συνεχώς βελτιούμενες υπηρεσίες στους επισκέπτες του νησιού. Τα δεδομένα, ωστόσο, ανατρέπονται όταν φτάνει στο νησί η φήμη ότι ένας πολεμοχαρής στρατηγός σχεδιάζει να εισβάλει και να υποτάξει το νησί. Η ίδια φήμη φτάνει στ’ αυτιά και του στρατηγού που, αν και ανυποψίαστος έως τότε, αποφασίζει να πολιορκήσει το νησί. Οι κάτοικοι του νησιού, που αγνοούσαν μέχρι τότε ό,τι είχε να κάνει με πόλεμο και πολεμικές συγκρούσεις, εκπαιδεύονται στις πολεμικές πρακτικές και καταφέρνουν να αποκρούσουν τον επίδοξο στρατηλάτη, ωστόσο, με ένα τίμημα: έχουν γίνει αυτό ακριβώς που μέχρι τότε απέφευγαν με κάθε τρόπο². 

Μιλώντας για το έργο, ο Καμπανέλλης είχε δηλώσει: “Το ερέθισμα που κατέληξε στην κωμωδία «Ό μπαμπάς ο πόλεμος» […] το έδωσε η ψυχρή­ πολεμική ένταση που ακολούθησε τις μεγάλες προσδοκίες. Η ελπίδα πως ο πόλεμος που λίγα χρόνια πριν είχε τελειώσει ήταν ο τελευταίος πόλεμος έμοιαζε με παιδαριώδη αφέλεια. […] Οι σύμμαχοι σαν να είχαν μολυνθεί από το κακό που πολέμησαν και γίνηκαν και νικητές και διάδοχοί του”.

Ο τίτλος του έργου αποτελεί παράφραση του γνωστού αξιώματος του Ηράκλειτου του Εφεσίου: “Ο πόλεμος είναι ο πατέρας των πάντων ”, που αναφέρεται στην κοσμοθεωρία του φιλοσόφου, σύμφωνα με την οποία η αρμονία στη φύση παράγεται μέσα από τη συνεχή σύγκρουση των αντιθέτων, που καταλήγει στη φυσική ισορροπία. Αυτό που συμβαίνει, ωστόσο, μεταξύ των στοιχείων της φύσης, συμβαίνει και με τους ανθρώπους: “Ο πόλεμος είναι ο πατέρας των πάντων και ο βασιλιάς των πάντων, και μερικούς τους έκανε θεούς, άλλους ανθρώπους· μερικούς τους έκανε δούλους, άλλους ελεύθερους.”³.

Είτε πρόκειται για “πόλεμο εναντίον του κορωνοϊού” ή “μάχη για τον εμβολιασμό”, “πόλεμο κατά των καιρικών φαινομένων”, “μάχη κατά της ενεργειακής κρίσης” ή “πόλεμο εναντίον των εκτρώσεων” και “πάλη εναντίον της πατριαρχίας”- φράσεις που κατά καιρούς εμφανίζονται στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων ή στις λεζάντες των δελτίων ειδήσεων στην Ελλάδα και αλλού- η ανθρωπότητα βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση και ο καθένας καλείται να πάρει θέση και να επιλέξει στρατόπεδο. Ακόμα και “η ουδετερότητα είναι εμπόλεμη”, όπως αναφέρει ο Καμπανέλλης στο έργο του. Στο επιχείρημα για το 11ο Συνέδριο PIPOL βρίσκουμε το παρακάτω απόσπασμα: “Η εξάχνωση του πατέρα, η κονιορτοποίησή του πέραν της πολλαπλότητάς του, σύμφωνα με τον J. -A. Miller, παράγει τόσα σημαίνοντα, διαθέσιμα για τον προσδιορισμό της ταυτότητας, ώστε διαμορφώνονται κοινότητες που επιχειρούν να επιβληθούν η μια στην άλλη.”⁴. Αναδεικνύεται, άραγε, το σημαίνον “πόλεμος” ως ένα ακόμα σημαίνον για τον Πατέρα, που επιπωματίζει την  απουσία της διάφυλης σχέσης και παραπέμπει σε μια τάξη πραγμάτων, με τη σημασία που η Marie-Hélène Brousse αποδίδει στο σημαίνον “τάξη”; Δηλαδή μήπως «είναι ένας τρόπος οργάνωσης της σχέσης μεταξύ των ομιλούντων υποκειμένων και μια ‘τάξη’ με την έννοια της εντολής για έναν συγκεκριμένο τρόπο απόλαυσης.»⁵ ;

[1] Ιάκωβος Καμπανέλλης | Ιάκωβος Καμπανέλλης – Επίσημη Ιστοσελίδα (kambanellis.gr)
[2] Ο Μπαμπάς ο Πόλεμος | Ιάκωβος Καμπανέλλης – Επίσημη Ιστοσελίδα (kambanellis.gr)
[3] ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ: 53. – Περὶ φύσεως (Απόσπασμα 1, 123, 107, 93, 2, 51, 101, 53, 60, 30, 94, 119, 43, 44 Diels-Kranz) (greek-language.gr)
[4] Επιχείρημα για το 11ο PIPOL από τον Guy Poblome: “The evaporation of the father, his pulverisation beyond pluralisation according to J.-A. Miller’s expression, produces so many signifiers of identity that make communities and try to impose themselves on all the others. ”. 
[5] Brousse, M.-H. “Segregation/Subversion”, The Lacanian Review, Issue 03/Spring (2017):p. 6: “The term “order is to be taken here in its very equivocation: it is both a mode of organising the link between speaking subjects, and an “order” in the sense of an imperative which promotes a specific form of jouissance.””