Adixiones και καθήλωση

Επαμεινώνδας Θεοδωρίδης

 

Η κλινική της τοξικομανίας είναι μια κλινική του αδύνατου, δηλαδή του πραγματικού. H απόλαυση του σώματος βρίσκεται στο προσκήνιο, μια απόλαυση θανατηφόρα, τοξική, η οποία βραχυκυκλώνει την απόλαυση της ομιλίας και παρακάμπτει τον Άλλο. Γι’ αυτό το λόγο, η τοξικομανία δεν αποτελεί ένα ψυχαναλυτικό σύμπτωμα, αλλά είναι το κατ’ εξοχήν σύμπτωμα της δυσφορίας στο σύγχρονο πολιτισμό μας ο οποίος χαρακτηρίζεται από τον γενικευμένο εθισμό.

Πρόσφατα, κατά τη διάρκεια του 3ου Διεθνούς συνεδρίου του TyA1, οι συνάδελφοί μας από την Αργεντινή ανέπτυξαν την έννοια των Adixiones2, γραμμένο με το λατινικό γράμμα x, την οποία εισήγαγε ο Ερνέστο Σινάτρα3. Αυτή η νέα ευρηματική και εύστοχη γραφή, συνδυάζει τη φροϊδική καθήλωση (Fixierung) της απόλαυσης με τον τελευταίο ορισμό του εθισμού από τον Ζακ-Αλέν Μιλέρ, ως ένας κύκλος επαναλήψεων απόλαυσης, των οποίων ο αριθμός δεν προστίθεται και από την εμπειρία των οποίων δεν μαθαίνει τίποτα το υποκείμενο4. Ο εθισμός, σύμφωνα με τη νέα αυτή προοπτική, καθίσταται η ρίζα του συμπτώματος που αποτελείται από την ακατάσβεστη καθαρή επανάληψη (réitération) του ίδιου Ενός της απόλαυσης5. Αυτή η επανάληψη απόλαυσης, επακόλουθη του τραυματισμού του σώματος από τη βία της γλώσσας, συμβαίνει εκτός νοήματος και εκτός γνώσης.

Το σώμα και η απόλαυση εμπλέκονται σε κάθε είδους εθισμό. Σύμφωνα με τους συναδέλφους μας από την Αργεντινή, το γράμμα x δηλώνει την ενικότητα της απόλαυσης του ομιλ-όντος (parlêtre) και την αδιαφάνεια αυτής της απόλαυσης που επαναλαμβάνεται. Όμως, η κατανάλωση τοξικών ουσιών δεν έρχεται να καλύψει αυτόν τον ενικό τρόπο απόλαυσης για τον οποίον το υποκείμενο δεν θέλει τίποτα να ξέρει; Η σύγχρονη κλινική μάς φανερώνει την καθήλωση ορισμένων υποκειμένων σε ένα συγκεκριμένο ναρκωτικό το οποίο καθίσταται ο επίλεκτος παρτενέρ τους, έστω κι αν η πολυτοξικομανία στις μέρες μας είναι πολύ διαδεδομένη. Πώς θα μπορούσαμε, τότε, να αρθρώσουμε αυτή την αρχική καθήλωση της απόλαυσης, αυτό το τυχαίο σωματοσυμβάν, – που οφείλεται στην πρόσκρουση της γλώσσας επί του σώματος, και το οποίο κατορθώνουμε ενδεχομένως να περι-γράψουμε στο τέλος της ανάλυσης -, με την καθήλωση στην τοξική ουσία;

Ο προσανατολισμός μας στη θεραπεία με τους τοξικομανείς δεν έχει καμία σχέση με την νευροεπιστημονική ή την ψυχοθεραπευτική προσέγγιση. Το διακύβευμα της κλινικής μας εργασίας στα πλαίσια της μεταβίβασης συνίσταται στο να επιτύχει το υποκείμενο τον αποχωρισμό του από τη θανατηφόρα απόλαυσή του και την επανασύνδεσή του με τον Άλλο. Η κλινική της τοξικομανίας μάς επιβάλλει τη μετριοφροσύνη, σύμφωνα με την έκφραση του Ζακ-Αλέν Μιλέρ. Όλοι οι κλινικοί αναγνωρίζουν πόσο δύσκολο είναι να αγκιστρωθεί το υποκείμενο σε ένα λόγο (discours) και στο πεδίο του Άλλου. Αλλά αν κατορθώσουμε να αναδείξουμε τη συγκυρία της συνάντησής του με το ναρκωτικό και τη λειτουργία του τοξικού αντικειμένου στην οικονομία της ενικής του απόλαυσης, θα ανοίξει τότε ο δρόμος για την επινόηση μιας συμπτωμικής λύσης. Το στοίχημά μας είναι λοιπόν να εξάγουμε αυτό το x των Adixiones, το x της καθήλωσης ώστε να μπορέσει το υποκείμενο να ξεφύγει από την τοξική επανάληψη της απόλαυσης και να αναγνωρίσει σε αυτήν το μερίδιο της δικής του ευθύνης.

 



[1] Το 3ο Διεθνές συνέδριο του TyA (Τοξικομανία και Αλκοολισμός) έλαβε χώρα μέσω zoom το Σάββατο 14 Μαΐου 2022, με θέμα : « Εθισμοί : Απόρριψη ή επιλογή του ασυνειδήτου;  – Επιτελέσματα ερμηνείας στις θεραπείες των τοξικομανών μέσω του λόγου » (« Addictions : Rejet ou choix de l’inconscient ? – Effets d’interprétation dans les traitements par la parole des toxicomanes »).


[2] Ο εθισμός στα ισπανικά λέγεται adiccion που στον πληθυντικό γίνεται adicciones. Η γραφή adixiones είναι ορθογραφικός νεολογισμός και προφέρεται όπως ακριβώς και το adicciones.


[3] Sinatra E., Adixiones, Buenos Aires, Grama ediciones, 2019.


[4] Miller J.-A., « L’Un est lettre », La Cause du désir, no 107, mars 2021, σ. 34.


[5] Miller J.-A., « Lire un symptôme », Mental, no 26, juin 2011, σ. 58. Η ελληνική μετάφραση έχει αναρτηθεί στον ιστότοπο της Ελληνικής Εταιρείας της Νέας Λακανικής Σχολής, με τίτλο «Διαβάζοντας ένα σύμπτωμα»

Το ψηφιακό περιοδικό της ΑΚΣΠΑ
ΤΕΥΧΟΣ 1

ΤΕΥΧΟΣ 1

ΤΕΥΧΟΣ 2

ΤΕΥΧΟΣ 2

ΤΕΥΧΟΣ 3

ΤΕΥΧΟΣ 3

ΤΕΥΧΟΣ 4

ΤΕΥΧΟΣ 4