Ναυσικά Παπανικολάου : Δυσφορία στον πολιτισμό

«Το μοιραίο ερώτημα για το ανθρώπινο είδος μου φαίνεται ότι είναι το αν, και σε ποιο βαθμό, η πολιτισμική του εξέλιξη θα κατορθώσει να ελέγξει τα προβλήματα που δημιουργεί στη συμβίωση η ανθρώπινη επιθετικότητα και η ενόρμηση της αυτοκαταστροφής.» Σ. Φρόυντ, Η δυσφορία μέσα στον πολιτισμό Πλέθρο, σελ.123.
Με αυτό το τόσο επίκαιρο  ερώτημα καταλήγει ο Φρόυντ στο έργο του «Η δυσφορία στον πολιτισμό» που δημοσιεύθηκε το 1929. Έχουν προηγηθεί Η ψυχολογία των μαζών (1921) και Το μέλλον μιας αυταπάτης (1927).
Εμείς άραγε πόσο πιστεύουμε πια στη πρόοδο του πολιτισμού μας;
Προς το τέλος της διδασκαλίας του ο Φρόυντ, ενδιαφέρεται να βρει έναν τρόπο εφαρμογής των ανακαλύψεών του και της μεθόδου της ψυχανάλυσης στη μελέτη θεμάτων γενικότερου ενδιαφέροντος, τα οποία ανήκουν στο χώρο των κοινωνικών επιστημών και των ζητημάτων του πολιτισμού. Πώς δηλαδή, η θεωρία των ενορμήσεων και τα πεπρωμένα τους, θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην πορεία του ανθρώπινου πολιτισμού.
Ο πολιτισμός, όπως υποστηρίζει ο Φρόυντ, είναι απαραίτητη, πλην όμως όχι εξ ολοκλήρου, ικανή συνθήκη για την ευτυχία του υποκειμένου, το οποίο πρέπει να υποτάξει τις ενορμήσεις του προς χάριν της παραγωγής πολιτισμού. Σε μια πιο λακανική απόδοση θα λέγαμε ότι είναι απολύτως απαραίτητο να ντύσει το αφόρητο πραγματικό με τα κατ’ επίφαση.
Θα προσπαθήσουμε, παραμένοντας όσο γίνεται πιστοί στο κείμενο του Φρόυντ, να φωτίσουμε ορισμένα κεντρικά σημεία αυτού του εμπνευσμένου για την εποχή του έργου, επιχειρώντας επίσης συνδέσεις και αναφορές με τη λακανική οπτική. Θα σταθούμε ιδιαίτερα στο κεφάλαιο 7 και 8 όπου γίνεται ιδιαίτερη μνεία στο Υπερεγώ και στο πεπρωμένο της επιθετικής ενόρμησης.

Ημερομηνίες: 06.12.22 και 20.12.2022 / ώρα 20:30