Γιάννης Δημητράκος: Το άγχος δεν είναι χωρίς αντικείμενο

«Το πρόβλημα του άγχους είναι ένα κομβικό σημείο όπου συγκεντρώνονται τα πιο διαφορετικά και πιο σημαντικά ζητήματα, ένα αίνιγμα που η λύση του πρέπει να ρίξει άπλετο φως σε όλη μας την ψυχική ζωή.»¹ Το άγχος δεν είναι χωρίς αντικείμενο. Αυτή η διατύπωση δεν είναι τυχαία. Αποτελεί ένα από τα διακυβεύματα του δέκατου σεμιναρίου.

Με βάση το άγχος, ο Λακάν επινόησε το αντικείμενο α. Στο πρώτο μάθημα του δέκατου σεμιναρίου, ο Λακάν εξήγησε γιατί επέλεξε το άγχος ως θέμα. Η αναλυτική διαδικασία μέχρι τότε ήταν για τον Λακάν μια συμβολοποίηση του φαντασιακού. Πώς όλα θα περάσουν από τον «μύλο» του σημαίνοντος. Η πρώτη δεκαετία, από το πρώτο ως το δέκατο, μετέφραζε με όρους της σωσσύριας γλωσσολογίας σε όρους σημαίνοντος και σημαινομένου, την οιδιπόδεια φροϋδική ψυχανάλυση.

Το 10ο σεμινάριο συνιστά μια στροφή. Επιτρέπει στον Λακάν να βγει από τον οιδιποδοκεντρισμό του Φρόυντ. Περιστρέφεται λοιπόν γύρω από το άγχος. Το αντικείμενο που το άγχος επιτρέπει να δείξουμε, είναι δύσκολα συλλήψιμο, το αντικείμενο α. Δεν αποτελεί φαινομενολογικό αντικείμενο, είναι μη απεικονίσιμο, δεν βλέπεται, αλλά συνάγεται λογικά. Είναι ένα αντικείμενο, όπως το ανέδειξε ο ΖΑΜ, που έχει μια λογική συνεκτικότητα αλλά είναι ακατανόητο.

Συνάγεται στο τέλος της ψυχανάλυσης του καθενός. Επιτρέπει την πρόσβαση του υποκειμένου στο πραγματικό.

Κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας μας, θα ψηλαφήσουμε το άγχος και τη δυσφορία του σύγχρονου υποκειμένου, με περιστασιακές αναφορές στο βιβλίο του Ντιντιέ Εριμπόν, Επιστροφή στη Ρενς, όπου μέσα από την αυτοβιογραφική ανάλυση ενός από τους σημαντικότερους στοχαστές της εποχής μας, ο Εριμπόν αναπτύσσει τις σκέψεις του για τις κοινωνικές τάξεις και το σχολικό σύστημα, την κατασκευή των ταυτοτήτων και την ομοφυλοφιλία, την ομοφοβία και τον ρατσισμό, την Αριστερά και την Ακροδεξιά, τις εκλογές και τη δημοκρατία.

[1] Σ. Φρόυντ, Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση, εκδ. Επίκουρος, 1996, σελ. 375

Ημερομηνίες: 24.01.23 | 31.01.23

Ώρα: 20:30