28/09/2021

Τεύχος 2

shibboleth

 

 

Η γοητεία των θεωριών συνωμοσίας

Σε περιόδους κρίσης όταν ένα αχαλίνωτο πραγματικό εισβάλλει ξαφνικά και βίαια στο προσκήνιο διαρρηγνύοντας τη ρουτίνα της καθημερινότητας, παρατηρούμε να ακμάζουν και να εξαπλώνονται κάθε φύσεως θεωρίες συνωμοσίας, η δε παραπληροφόρηση και οι ψευδείς ειδήσεις οργιάζουν. Ενώ οι θεωρίες συνωμοσίας δεν είναι ένα τωρινό φαινόμενο, το καινούργιο στοιχείο είναι η καθοριστική συμβολή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για την αστραπιαία και ευρεία διάδοσή τους. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και στις μέρες μας με την υγειονομική κρίση εξαιτίας της πανδημίας του κορωνοϊού.

Γιατί είναι τόσο ελκυστικές όλες αυτές οι παραληρηματικές θεωρίες συνωμοσίας; Που οφείλεται η επιτυχία τους;

Καταρχάς δίνουν μια απλή εξήγηση, μια απλοϊκή ερμηνεία μιας σύνθετης πραγματικότητας, νοηματοδοτούν ένα ακατανόητο πραγματικό. Γενικότερα όμως, όπως μας λέει ο Ζακ-Αλέν Μιλέρ, «η απλή και ξεκάθαρη αφήγηση των γεγονότων από τον πραγματικό κόσμο, όποια κι αν είναι αυτά, εμπεριέχει πάντοτε ελλείψεις, ασυναρτησίες, ακατανοησίες. Εν συντομία, μια "σκοτεινή ζώνη". Σε όλο αυτό ο συνωμοσιολόγος εισάγει ένα στοιχείο που κάνει τη διαφορά: μια πρόθεση, μια επιθυμία, μια ενεργούσα βούληση, που την αποδίδει σε ένα πολύμορφο, επεκτατικό και ύπουλο Μεγάλο Άλλο. Το να γλιστρήσεις αυτό το στοιχείο σε μια αφήγηση αρκεί για να αποσαφηνιστούν αμέσως όλα. Το τυχαίο καταργείται. Το αντικαθιστά μια αναγκαιότητα. Τα πάντα έκτοτε έχουν ένα αίτιο. Υφίσταται ένα νόημα σε όλα. Αυτό που λέγεται είναι αδιάσειστο. Αυτοεπικυρώνεται.»[i]

Επίσης, σε κατάσταση κρίσης είμαστε σε κατάσταση αβεβαιότητας, ανασφάλειας και ευάλωτοι. Με τη συνωμοσιολογία επανακτούμε τον έλεγχο, δεν φοβόμαστε, μπορούμε να δράσουμε, να αντισταθούμε, να μην είμαστε πειθήνιοι στις οδηγίες μιας εξουσίας την οποία δεν εμπιστευόμαστε πλέον.

Επί πλέον, ενστερνιζόμενοι μια θεωρία συνωμοσίας δεν είμαστε πια μόνοι μας, γινόμαστε μέλη μιας κοινότητας, ανήκουμε κάπου δημιουργώντας έτσι έναν κοινωνικό δεσμό. Το να μοιραζόμαστε με άλλους αυτές τις θεωρίες κατασκευάζουμε μια θετική ταυτότητα για τον εαυτό μας. Κοινοποιώντας τες μέσω των κοινωνικών δικτύων οι φίλοι μας και τα μέλη της ίδιας κοινότητας μας απαντούν και μας επιβραβεύουν.

Ποιοι είναι οι θιασώτες των θεωριών αυτών; Οι κοινωνιολόγοι συμφωνούν ότι πρόκειται για ομάδες που προέρχονται κυρίως από την λαϊκίστικη ακροδεξιά και από το χώρο του κινήματος των εναλλακτικών μεθόδων θεραπείας πού τροφοδοτεί κυρίως το αντιεμβολιαστικό κίνημα. Οι διάφορες θεωρίες συνωμοσίας σε σχέση με τα εμβόλια και οι αρνητές των εμβολίων, σε αυτή την τόσο δύσκολη για όλους μας συγκυρία, μπορούν να έχουν ολέθριες επιπτώσεις αφού στοχεύουν το μόνο αποτελεσματικό προς το παρόν μέσο που διαθέτει η επιστήμη για την αναχαίτιση αυτής της φονικής πανδημίας. Στο εγχώριο πολιτικό τοπίο, μόνο ένα κόμμα του Κοινοβουλίου, η Ελληνική Λύση, υποστηρίζει ανοιχτά τις θέσεις του αντιεμβολιαστικού κινήματος εποφθαλμιώντας να κερδίσει ένα μέρος αυτού του κοινού. Με την απαξίωση του επιστημονικού λόγου αναδύεται ένας σύγχρονος σκοταδισμός. Οι διάφοροι ειδικοί, οι οποίοι δεν μας λένε την αλήθεια ως υποχείρια και υπηρέτες των φαρμακοβιομηχανιών ή άλλων σκοτεινών κέντρων, «είναι όλοι πουλημένοι».

Κύριο χαρακτηριστικό των συνωμοσιολόγων είναι η αμφισβήτηση κάθε μορφής κύρους, που οδηγεί σε μια ισοπέδωση προς τα κάτω, και η μη εμπιστοσύνη στους θεσμούς και στο κράτος. Πρόκειται για μια διαστροφική επίπτωση της δημοκρατίας. Αφού όλοι είμαστε ίσοι, αφού κάθε ψήφος έχει την ίδια αξία, έτσι η γνώμη του καθενός γιατί να μην έχει την ίδια αξία με τη γνώμη ενός ειδικού ή ενός επιστήμονα.

Ο λόγος τους είναι διχαστικός, βασίζεται σε μια δυαδική παρανοϊκού τύπου λογική, άσπρο-μαύρο, καλός-κακός, συστημικός-αντισυστημικός. Περιγράφουν έναν απλοϊκό διπολικό κόσμο εύκολα κατανοητό. Όταν είμαστε χαμένοι και αποπροσανατολισμένοι τα κύρια σημαίνοντα αυτών των θεωριών λειτουργούν ανακουφιστικά προσφέροντας ένα νόημα και βάζοντας τάξη στα πράγματα που δεν καταλαβαίνουμε. Από τη μια, οι απλοί λαϊκοί αγνοί άνθρωποι και από την άλλη, οι άπληστες ελίτ, υποστηριζόμενες από τα διεφθαρμένα ΜΜΕ, «τα βοθροκάναλα», οι οποίες θέλουν να μας επιτηρούν και να μας εκμεταλλεύονται. Η θυματοποίηση είναι βασικό στοιχείο της ρητορικής των συνωμοσιολόγων που είναι πεπεισμένοι ότι το κράτος ή οι διάφορες ελίτ θέλουν να μας ελέγχουν και να περιορίζουν τις ελευθερίες μας.

«Από τη στιγμή που υποθέτουμε τις μηχανορραφίες του Άλλου, δεν υπάρχει γεγονός που να μην εξηγείται, καθώς επίσης και η απουσία γεγονότος. Προβάλλετε την αντίρρηση ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις; Δεν υπάρχουν επειδή υπεξαιρέθηκαν. Με παραληρηματικές ερμηνείες, ο συνωμοσιολόγος διαλύει τα μυστήρια. Σας δείχνει με τον τρόπο του ότι το πραγματικό είναι ορθολογικό. Δηλαδή, προσποιείται την επιστημονική γνώση […] Ο Άλλος της συνωμοσίας έχει πολλά προσωπεία […] αλλά πάντα είναι κακόβουλος»[ii], μας λέει ο Ζακ-Αλέν Μιλέρ. Η συνωμοσιολογία δεν βασίζεται σε γεγονότα, δεν χρειάζεται να αποδειχθεί η συνομωσία η οποία είναι αυταπόδεικτη.

Κραυγαλέα και παραδειγματική περίπτωση ο απελθών πρόεδρος των ΗΠΑ, ο οποίος από το 2016 διατεινόταν ότι αν ηττηθεί στις εκλογές θα οφείλεται στη νοθεία των αποτελεσμάτων. Την ίδια την ημέρα των εκλογών, αφού ηττήθηκε, απαίτησε να ανακηρυχτεί ο ίδιος νικητής χωρίς την παραμικρή απόδειξη περί εκλογικής νοθείας. Όλες οι προσφυγές του στα δικαστήρια, 62 συνολικά, απορρίφθηκαν. Κατασκευάζει λοιπόν μια δική του θεωρία συνωμοσίας: «μας έκλεψαν τη νίκη». Στη συνέχεια οι οπαδοί του αναμεταδίδουν το μήνυμά του καθιστώντας το προφανές και αληθοφανές σε μια μερίδα του πληθυσμού χάρη στο μηχανισμό της «κοινωνικής επικύρωσης», όπως τον αποκαλούν οι κοινωνιολόγοι. Αφού άτομα που ανήκουν στο δικό μου χώρο και τα οποία εκτιμώ το λένε και το πιστεύουν, άρα είναι αληθινό. Η «κοινωνική επικύρωση» δεν στηρίζεται σε κανένα γεγονός, σε καμία απόδειξη. Έτσι κατασκευάζεται μια εναλλακτική πραγματικότητα, ένα παράλληλο σύμπαν, ένα σύμπαν άρνησης της πραγματικότητας. Παρακολουθήσαμε όλοι τον Ιανουάριο 2021 σε απευθείας μετάδοση στην τηλεόραση, την αδιανόητη και ακραία επίπτωση αυτού του φαινομένου, την επίθεση κατά του δημοκρατικού πολιτεύματος και των θεσμών του. Ένας ετερόκλητος όχλος οπαδών του Τράμπ, μετά από τη δική του υποκίνηση να πορευθούν προς το Καπιτώλιο, εισβάλλει στο Καπιτώλιο για να εμποδίσει τη διαδικασία επικύρωσης του εκλογικού αποτελέσματος. Έχουμε εδώ μια υποδειγματική σύνδεση του παραληρήματος με το πέρασμα στην πράξη (passage à l’acte).

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ζακ-Αλέν Μιλέρ, «από τη στιγμή που μιλάμε, συνωμοτούμε»[iii] Δεν μπορούμε να μη συσχετίσουμε αυτή την αποφθεγματική φράση με την έννοια της γενικευμένης διάκλεισης (forclusion généralisée) και με την ύστερη λακανική θέση ότι «όλος ο κόσμος είναι τρελός, δηλαδή παραληρηματικός»[iv]. Η γενικευμένη διάκλειση, που ισχύει για όλα τα ομιλ-όντα, σημαίνει ότι στο συμβολικό υπάρχει μια τρύπα, ένα άφατο, δηλαδή είναι αδύνατο να λεχθούν τα πάντα. «Στη γλώσσα πάντα λείπει η αναφορά, η γλώσσα ακυρώνει την αναφορά»[v] μας λέει Ζακ-Αλέν Μιλέρ, με άλλα λόγια «η λέξη είναι ο φόνος του πράγματος». Με αυτή την έννοια κάθε λόγος δεν είναι παρά ένα παραβάν, μια άμυνα, ένα παραλήρημα απέναντι στο πραγματικό. Το πραγματικό όμως της ψυχανάλυσης δεν είναι το πραγματικό της επιστήμης για την οποία υπάρχει γνώση μέσα στο πραγματικό, όπως υποστήριζε ο Γαλιλαίος λέγοντας ότι το μεγάλο βιβλίο της φύσης είναι γραμμένο σε μαθηματική γλώσσα. Το πραγματικό της ψυχανάλυσης αφορά τη μη ύπαρξη διάφυλης σχέσης, δηλαδή ότι δεν μπορεί να γραφεί στο ασυνείδητο η σχέση ανάμεσα στα δύο φύλα, ότι στο ομιλ-όν δεν υπάρχει προγραμματισμένη συνάντηση ανάμεσα στα δύο φύλα. Ο Ζακ-Αλέν Μιλέρ διευκρινίζει ότι «το όλος ο κόσμος παραληρεί είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα με το ότι η αλήθεια έχει τη δομή μυθοπλασίας»[vi]. Αυτό σημαίνει ότι η αλήθεια δεν είναι η αντιστοιχία με την πραγματικότητα, αλλά ότι επαληθεύεται αν κάτι είναι αληθές ή ψευδές «μέσω της συνεκτικότητας ή τουλάχιστον μέσω της εσωτερικής άρθρωσης του λόγου.»[vii] Επίσης, στην ύστερη περίοδο της διδασκαλίας του Λακάν, η αλήθεια ψεύδεται αναγκαστικά ως προς το πραγματικό, αλλά ψεύδεται προσπαθώντας να περι-γράψει το πραγματικό της απόλαυσης, ένα πραγματικό εκτός νοήματος και χωρίς νόμο. Πέρα από την ποικιλότητα της αλήθειας υπάρχει η σταθερότητα της απόλαυσης.

Η διαδικτυακή ημερίδα εργασίας που διοργάνωσε η Σχολή του Φροϋδικού Αιτίου (ECF) με θέμα LeFake, στις 23 Ιανουαρίου 2021, κατά την οποία εξετάστηκαν το καθεστώς και τα παράδοξα της αλήθειας στην εποχή της «μετα-αλήθειας», στην εποχή της μη ύπαρξης του Άλλου, υπήρξε επίκαιρη όσο ποτέ άλλοτε.

Επαμεινώνδας Θεοδωρίδης


[i] MILLER Jacques-Alain, « Dès qu’on parle on complote », Le Point, 15.12.2011. Διαθέσιμο στο διαδίκτυο : https://www.lepoint.fr/societe/des-qu-on-parle-on-complote-par-jacques-alain-miller-15-12-2011-1408472_23.php#. Βλ. ελληνική μετάφραση στο παρόν τεύχος.

[ii] Στο ίδιο.

[iii] Στο ίδιο.

[iv] LACAN Jacques, «Lacan pour Vincennes» (1978), Ornicar ?, no 17/18, 1979, σ.278

MILLER Jacques-Alain, «L’orientation lacanienne. Cause et consentement» (1987-1988), διδασκαλία που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του τομέα Ψυχανάλυσης του Πανεπιστημίου Paris VIII, μάθημα της 8ης Μαΐου 1988, ανέκδοτο.

[vi] Στο ίδιο.

[vii] Στο ίδιο.

 

ΑΡΘΡΑ

 

Με το που αρχίζουμε να μιλάμε συνωμοσιολογούμε   115

Jacques-Alain Miller

  Με το που αρχίζουμε να μιλάμε συνωμοσιολογούμε

 

Οι συνωμότες κάνουν συνωμοσίες και τις αποσιωπούν. Εκείνους που τις διηγούνται, ακόμα κι αν τις επινοούν, ας τους ονομάσουμε «συνωμοσιολόγους». Μια πραγματική συνωμοσία αφορά την πολιτική. Το συνωμοσιολογικό αφήγημα είναι τελείως άλλης τάξεως. Πρόκειται για λογοτεχνία. Με τι έχει να κάνει η γοητεία που ασκεί;

 

Συζητώντας με τον Ντανιέλ και την Μαρύζ Ρουά για την κλινική του παιδιού με αφετηρία μια κλινική βινιέτα   98

Σοφία Θεοδωροπούλου

Συζητώντας με τον Ντανιέλ και την Μαρύζ Ρουά για την κλινική του παιδιού με αφετηρία μια κλινική βινιέτα

Κλινικό σεμινάριο με τον Daniel και την Maryse Roy, 14 Ιανουαρίου 2017

Σοφία Θεοδωροπούλου: Συνήθως, τα παιδιά δεν ζητούν από μόνα τους να μιλήσουν σε κάποιον ειδικό, ούτε παραπονιούνται άμεσα για τα συμπτώματά τους. Το αίτημα για θεραπεία προέρχεται από τους γονείς. Οι γονείς, ενίοτε και το σχολείο,  παραπονιούνται για τα παιδιά ζητώντας συχνά άμεσες λύσεις και σαφείς οδηγίες για τις σχετικές δυσκολίες. 

Οι γονείς του Πέτρου που είναι ένα αγόρι πέντε ετών απευθύνθηκαν στο κέντρο ειδικών θεραπειών όπου εργάζομαι λόγω της ανυπόφορης για αυτούς συμπεριφοράς του γιου τους στο σπίτι. Ο Πέτρος αντιδρά έντονα και υπακούει με πολύ δυσκολία σε οτιδήποτε του ζητήσουν να κάνει. Οι αντιδράσεις του αφορούν δυνατές φωνές, κραυγές,  χτυπήματα προς  τη μητέρα χωρίς κάποια προφανή αιτία, βρισιές προς τον πατέρα όταν αυτός τον πιέσει να κάνει κάτι. Από την πλευρά του σχολείου δεν έχει γίνει ποτέ κάποιο παράπονο σε σχέση με τη συμπεριφορά του Πέτρου. Ο πατέρας του Πέτρου δηλώνει ότι είναι «άνθρωπος της τάξης» και τον απασχολεί που ο Πέτρος δεν έχει «υπακοή προς τον πατέρα», όπως λέει. Η μητέρα είναι συναισθηματικά φορτισμένη. Με τον Πέτρο δεν τα βγάζει πέρα. Ο γιος της δεν συμπεριφέρεται σωστά. Ζητά από εμένα ακριβείς συμβουλές ώστε να χειριστεί «σωστά», όπως λέει, τις «άσχημες» αντιδράσεις του Πέτρου. Θα λέγαμε ότι απέναντι σε μια μητέρα που θέλει να γίνεται πάντα το σωστό, μη ξέροντας και ο ίδιος τι ακριβώς του συμβαίνει, ο Πέτρος φωνάζει στην προσπάθειά του να κάνει να ακουστεί κάτι από εκείνον.

 

Παιδοφιλία πρωταρχική και παιδοφιλία ύστατη   548

Réginald Blanchet

 Παιδοφιλία πρωταρχική και παιδοφιλία ύστατη

Το παιδί ως αντικείμενο
 
Δεν πάει πολύς καιρός που την βλέπω. Έρχεται γιατί η ζωή δεν της έχει φερθεί καλά. Συγκεκριμένα ταλαιπωρείται από μια καταστροφική μητέρα. Η σχέση τους είναι θυελλώδης. Δεν αντέχει άλλο, όμως δεν καταφέρνει και να απαλλαγεί. Η ζωή της είναι η ακριβής αντανάκλαση αυτού του παράδοξου. Το αδιέξοδο είναι ολοκληρωτικό, δεν ξέρει τι να κάνει με τη ζωή της. Καθώς η δυσφορία που αισθάνεται είναι σε τέτοιο βαθμό ριζική, αναρωτιέται μήπως είναι το αποτέλεσμα μιας πρωταρχικής και αθεράπευτης δυστυχίας, μήπως δηλαδή πρόκειται για τη μοίρα της. Η ψυχοθεραπεύτριά της, που εν τω μεταξύ έχει εγκαταλείψει, δεν της το είχε εξάλλου επισημάνει; Με δυο λόγια αναρωτιέται αν υπήρξε ως παιδί θύμα  σεξουαλικής κακοποίησης. Η ίδια δεν έχει καμμία ανάμνηση. Θα ήθελε να το πιστέψει. Πιέσθηκε να το πιστέψει. Αναμφίβολα το έκανε γιατί δεν είχε καλύτερη εξήγηση, γιατί δεν εύρισκε το λόγο της απουσίας της από τον εαυτό της, γιατί δεν μπορούσε να αποδώσει το βάσανό της ούτε σε κάποιον ούτε σε κάτι άλλο. 

 

Συνέντευξη με τη Δέσποινα Καράγιαννη για τη δουλειά στο ίδρυμα   135

ΓΡΑΦΟΣΦΑΙΡα

Συνέντευξη με τη Δέσποινα Καραγιάννη, κλινική ψυχολόγο, ψυχαναλύτρια, μέλος της NLS και της AMP και της Ελληνικής Εταιρείας της NLS

 

ΓραφόσφαιραΚυρία Καραγιάννη, είστε επιστημονικά υπεύθυνη στο Κέντρο Ημέρας για τη Φροντίδα της Ψυχικής Υγείας της Γυναίκας της ΑμΚΕ Φαιναρέτη. Πείτε μας λίγα λόγια για το σκοπό, τη δομή και τη λειτουργία του φορέα αυτού.

 

Δέσποινα Καραγιάννη: Πρόκειται για την Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρεία (ΑμΚΕ) Φαιναρέτη, η οποία ιδρύθηκε το 2006, και βρίσκεται στη Νέα Σμύρνη, Κοραή 2 & Ομήρου, πολύ κοντά στην κεντρική πλατεία.  Μέσα στους σκοπούς της είναι φροντίδα και η υγεία της εγκύου, της νέας μητέρας και του πατέρα, γενικότερα η σωματική και ψυχική υγεία των γονέων και των παιδιών που έρχονται στον κόσμο. Πρόκειται ουσιαστικά για την προαγωγή της υγείας και τις βάσεις για μια πιο «υγιή» γονεϊκότητα, αν μπορούμε να το πούμε έτσι και για πιο χαρούμενα παιδιά, παρότι τα παιδιά δεν είναι οι άμεσοι ωφελούμενοι των δράσεων μας, αλλά είναι οι άμεσοι αποδέκτες του τρόπου, με τον οποίο τα υποκείμενα που τα φέρνουν στον κόσμο τοποθετούνται ως γονείς. Η ίδρυση της Φαιναρέτης αποτελεί μια μαιευτική πρωτοβουλία. Το όνομα Φαιναρέτη προέρχεται από τη μητέρα του Σωκράτη που ήταν μαία, εξ ου και οι μαίες αποφάσισαν να δώσουν αυτό το όνομα στην εταιρεία που γεννήθηκε. Μια από τις βασικές και ίσως η πιο γνωστή δράση της ΑμΚΕ Φαιναρέτη είναι το Κέντρο Ημέρας για τη Φροντίδα της Ψυχικής Υγείας της Γυναίκας (περιγεννητικές ψυχικές διαταραχές), που λειτουργεί από το, Δεκέμβριο του 2008. Ταυτόχρονα υπάρχει και η Τηλεφωνική Γραμμή Υποστήριξης της Ψυχικής Υγείας της Εγκύου και της νέας Μητέρας, η οποία έχει χρηματοδοτηθεί από διάφορες πηγές, όπως το ΕΣΠΑ, έχει συγχρηματοδοτηθεί από το ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος ή από άλλες ιδιωτικές πρωτοβουλίες και δωρεές και στελεχώνεται από μαίες και ψυχολόγους. Απευθύνεται σε όλη την Ελλάδα και παρέχει υποστήριξη σε εγκύους, νέες μητέρες, πατέρες ή και επαγγελματίες υγείας.

Τα όνειρα και η ερμηνεία τους στην περίπτωση της Ντόρας   423

Γιάννης Γραμματόπουλος

 Τα όνειρα και  η ερμηνεία τους στην περίπτωση της Ντόρας

Από τα μαθήματα της ΑΚΣΠΑ για το όνειρο, 2019-20

 

Με αφετηρία την πρόσφατα εκδοθείσα «Ερμηνεία των ονείρων»[1], ο Φρόυντ ερμήνευσε τα όνειρα της Ντόρας στο πλαίσιο της θεωρίας μιας «(μεταμφιεσμένης) εκπλήρωσης μιας (καταπιεσμένης, απωθημένης) επιθυμίας»[2] που αφορούσε τον κύριο Κ. και τον πατέρα. Ωστόσο, στη συγγραφή και τη δημοσίευση της περίπτωσης που ακολούθησε, ο Φρόυντ σχολιάζει και μια άλλη λιβιδινική επένδυση, την οποία ο Λακάν θα καταστήσει κεντρική στη δική του ανάγνωση της περίπτωσης και των ονείρων της Ντόρας, όπως και της υστερίας γενικότερα – μια επένδυση που για το Ζακ-Αλέν Μιλέρ βρισκόταν ήδη μεταξύ των στρώσεων του «χάμπουργκερ τύπου MacDonalds» που είχε σερβίρει η Ντόρα στο Φρόυντ[3]. Πρόκειται για το ενδιαφέρον της Ντόρας για την κα Κ., το οποίο ο Φρόυντ δεν είχε λάβει υπόψη στην ερμηνεία των ονείρων, παρότι για τον Λακάν η σημασία του είναι εμφανής και στα δυο όνειρα – μάλιστα, είναι εκείνο που κινητοποιεί τη δημιουργία τους. Ο Φρόυντ είχε αρχικά υποθέσει πως η Ντόρα έβαζε τον εαυτό της στη θέση της κυρίας Κ., την οποία ζήλευε, όπως ζήλευε παλιότερα τη μητέρα της, καθώς εκείνη ήταν το αντικείμενο αγάπης του πατέρα – συνεπώς υπήρχε μια ταύτιση μ’ εκείνην. Μόνο εκ των υστέρων σημείωνε πως «η κυρίαρχη σκέψη της Ντόρας, που αναφερόταν στη σχέση του πατέρα και της κυρίας Κ., δεν αποσκοπούσε μόνο στην απώθηση του αρχικά συνειδητού έρωτα προς τον κύριο Κ., αλλά και στη συγκάλυψη του ασυνείδητου έρωτα προς την κα Κ.»[4]«το ισχυρότερο από τα ασυνείδητα ρεύματα της ψυχικής της ζωής»[5].

 

Πιασμένοι στον ιστό της αράχνης   66

Ευάγγελος Ντούρος

Πιασμένοι στον ιστό της αράχνης 

Κείμενο από την παρουσίαση της 11/12/2020 στο πλαίσιο της εκδήλωσης του Ψυχαναλυτικού Κύκλου Θεσσαλονίκης για το συνέδριο της NLS 2021

     

“Οι επιπτώσεις της γλώσσας πάνω στο σώμα αρθρώνονται διαχρονικά στη διδασκαλία του Λακάν σύμφωνα με παραλλαγές που απλώνονται από τη σημαίνουσα απονέκρωση, στην κλασική φάση της διδασκαλίας του, μέχρι την επίπτωση απόλαυσης του χτυπήματος του σημαίνοντος πάνω στο σώμα, στον τελευταίο Λακάν.” 1

Οι επιπτώσεις της γλώσσας στο σώμα που αναφέρει το παραπάνω χωρίο ή αλλιώς οι σωματικές επιπτώσεις της γλώσσας που είναι και ο τίτλος του φετινού σεμιναρίου μας, βάζουν ήδη στο παιχνίδι δύο όρους, τη γλώσσα και το σώμα. Είναι δύο όροι που χρειάζονται διευκρινίσεις μιας και έχουν πολλαπλές σημασίες γενικά αλλά και ειδικά στο έργο του Freud και του Lacan.

 

 

Η Μεταβίβαση   98

Παναγιώτης Κατσαρός

Η Μεταβίβαση

Παρουσίαση στο Σεμινάριο Λακανικής Ψυχανάλυσης στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής «Δαφνί» κατά την περίοδο 2020-2021. Το σεμινάριο πραγματοποιείται κάθε χρόνο και οργανώνεται με ευθύνη της Ελένης Μόλαρη και του Παναγιώτη Κατσαρού σε συνεργασία με την ΑΚΣΠΑ.

Η παρουσίαση στη γραπτή της μορφή διατηρεί τον προφορικό της χαρακτήρα. Η μελέτη της μεταβίβασης ήταν το θέμα των διδασκαλιών της ΑΚΣΠΑ κατά την περίοδο 2020-2021 σε συνέχεια της έκδοσης του 8ου Βιβλίου του Σεμιναρίου του Λακάν, «Η μεταβίβαση».  

 

Η λέξη μεταβίβαση δεν ανήκει αποκλειστικά στην ψυχαναλυτική ορολογία. Την συναντάμε και σε άλλες επιστήμες όπως στη Νομική, στην Ψυχολογία, στην Κοινωνιολογία. Στη Νομική μπορεί να σημαίνει εκχώρηση δικαιωμάτων, μεταβίβαση αγαθών, κληροδότηση. Στην Ψυχολογία έχουμε τους όρους, αισθητηριακή μεταβίβαση (μεταβίβαση ενός αισθητηριακού δεδομένου από ένα αισθητηριακό πεδίο σε ένα άλλο), μεταβίβαση συναισθημάτων, μεταβίβαση μαθησιακών κεκτημένων. Στην Κοινωνιολογία έχουμε την μεταβίβαση ηθών, εθίμων, της κουλτούρας. Επίσης στον αθλητισμό υπάρχει ο όρος  «μεταβίβαση της μπάλας», κοινώς η πάσα!! 

Όπως βλέπουμε η μεταβίβαση έχει περισσότερο την έννοια της μετάθεσης αξιών ή δικαιωμάτων και λιγότερο υλικών αντικειμένων. 

Στο πεδίο της ψυχανάλυσης, ως έννοια έλαβε έναν ορισμό πολύ ευρύ καθώς αντιστοιχούσε σε ένα σύνολο φαινομένων σχετικών με τις σχέσεις του ασθενούς με τον αναλυτή. Κατά συνέπεια έλαβε τόσους εννοιολογικούς ορισμούς όσες και παρατηρήσεις του κάθε αναλυτή, εξού και το μπέρδεμα που προκύπτει όταν επιχειρούμε να συλλάβουμε την πραγματική φύση της. (1,2) 

 

Ένα όνειρο στην ανάλυση   105

Στέλλα Στελετάρη

                                                                   Η αβάσταχτη ελαφρότητα της γλώσσας

 
Όταν διέσχιζα περιόδους κρίσης στην παιδική μου ηλικία είχα ένα επαναλαμβανόμενο όνειρο που ήταν αρκετά δυσφορικό: βρίσκομαι ανάμεσα σε πελώρια βουνά και βράχους και το συναίσθημα είναι ότι αρχίζω να νιώθω ότι συρρικνώνομαι μπροστά σε αυτό το χάος, έχοντας επίγνωση αυτής της συρρίκνωσης την οποία αισθάνομαι σωματικά, κοιτώντας με τρομαγμένο βλέμμα. Υπάρχει δηλαδή η αίσθηση της ασημαντότητας και του άγχους του σώματος ότι μπορεί να συνθλιβεί.
 

Σινεμά και ψυχανάλυση   103

Πολίνα Αγαπάκη

 Παρουσίαση μετά την προβολή της ταινίας «Ο φόβος τρώει τα σωθικά», του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ, κατά τη διάρκεια της συζήτησης που έλαβε χώρα στο πλαίσιο του Σινεμά και Ψυχανάλυση την Κυριακή 31 Μαρτίου 2019 στον κινηματογράφο Δαναό. 

 

Ο «Φόβος τρώει τα σωθικά» (1974) είναι μια από τις καλύτερες ταινίες του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ, η πιο αυθεντική και ανθρώπινη. Το γύρισμα κράτησε μόλις δύο εβδομάδες, ενώ ο Φασμπίντερ προετοίμαζε (ήταν σε φάση προ-παραγωγής) την επόμενη ταινία του Effi Briest. Στην ταινία, ένας Άραβας μετανάστης στη Δυτική Γερμανία, ο Αλί, γνωρίζει και παντρεύεται μια μεγαλύτερή του σε ηλικία Γερμανίδα, την Έμμι, προκαλώντας τις ρατσιστικές αντιδράσεις των συμπατριωτών της. 

 

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ