« Έξι μαθήματα για τις νευρώσεις » του Ρεζινάλντ Μπλανσέ

Ελένη Ρηγούτσου

 

Βιβλιοπαρουσίαση

Την περίοδο 2008-2009 πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο των Σεμιναρίων της Ακαδημίας Κλινικών Σπουδών της Αθήνας (ΑΚΣΠΑ), έξι μαθήματα για τις νευρώσεις από τον Ρεζινάλντ Μπλανσέ, τα οποία μέσα από μια ευτυχή συγκυρία εκδόθηκαν κάποια χρόνια αργότερα, το 2022. 

Ο Ρ. Μπλανσέ στα μαθήματα του θέτει με τρόπο σαφή και εύληπτο την προβληματική των νευρώσεων, φωτίζοντας μέσα από τη φροϋδική και λακανική διδασκαλία τέσσερις βασικές έννοιες, την ταύτιση, την επιθυμία, το σύμπτωμα και τη φαντασίωση. Βασικές ψυχαναλυτικές έννοιες τις οποίες αναλύει και εξηγεί μέσα από παραδείγματα ονείρων και κλινικών περιπτώσεων, όπως γνωστά όνειρα ασθενών του Φρόυντ ή την περίφημη περίπτωση της Ντόρας, ασθενούς του Φρόυντ. 

Κύριο ερώτημα των μαθημάτων: τι είναι η νεύρωση; Η απάντηση κατασκευάζεται σταδιακά σε όλη τη διάρκεια των μαθημάτων. 

Τι είναι η νεύρωση; Είναι μια απάντηση του διχασμένου υποκειμένου, του υποκειμένου του ασυνειδήτου που δίνεται υπό τη μορφή ερωτήματος. 

Το υποκείμενο της ψυχανάλυσης, το διχασμένο υποκείμενο ρωτά Τι είμαι; στην επιθυμία του Άλλου. Ο Άλλος είναι ο τόπος της ερώτησης, η πηγή της ερώτησης, η τρύπα που θέτει το ερώτημα και το υποκείμενο απαντά μέσα από δύο τροπικότητες: την υστερία ή την ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση.  

Στην υστερική νεύρωση, το υποκείμενο θέτει το ερώτημα «είμαι άνδρας ή γυναίκα;» ενώ στην ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση, το ερώτημα είναι «είμαι νεκρός ή ζωντανός;». 

Τα δύο ερωτήματα αφορούν το αδιέξοδο της επιθυμίας του υποκειμένου. Ο νευρωσικός υποφέρει από τη δυσκολία του να επιθυμεί, αντιλαμβανόμενος ότι η επιθυμία είναι εις μάτην, καθώς είναι επιθυμία για επιθυμία. 

Το υποκείμενο στην προσπάθεια του να απαντήσει στο αδιέξοδο της επιθυμίας, εμφανίζει συμπτώματα. Το ψυχαναλυτικό σύμπτωμα αποτελεί ένα μόρφωμα του ασυνειδήτου που έχει μια σημαίνουσα και μια ενορμητική δομή. Με άλλα λόγια, το σύμπτωμα δεν αφορά μόνο το «θέλω να πω» αλλά και το «θέλω να απολαύσω».

Η απάντηση του υποκειμένου ρυθμίζεται στο επίπεδο της φαντασίωσης, εφόσον το σύμπτωμα ενέχει πάντα τη φαντασίωση που επιτρέπει στο υποκείμενο να επιθυμεί και να απολαμβάνει.

Ο Λακάν ορίζει τη φαντασίωση σαν φαντασιακό μόρφωμα που πληροί μια σημαίνουσα λειτουργία και μας προτείνει τον τύπο [$◊a]. Στη φαντασίωση έχουμε αφενός την καθήλωση, τη στερέωση του υποκειμένου, διαμέσου της ταύτισης με έναν όμοιο και αφετέρου το εξαφανισμένο, υπό έκλειψη υποκείμενο. Δηλαδή, το υποκείμενο είναι παρόν, έχει μια εικόνα που το εκπροσωπεί, το αναπαριστά, εκεί όπου εξαφανίζεται, στο συμβολικό, στην ξετύλιγμα της σημαίνουσας αλυσίδας.

Τα παραδείγματα που χρησιμοποιεί ο Ρ. Μπλανσέ για την ανάλυση αυτών των εννοιών, όπως το όνειρο του γιού που βλέπει ζωντανό τον νεκρό πατέρα του, την ανάλυση της περίπτωσης της Ντόρας ή την περίπτωση του Φρόυντ της κυρίας με την κόκκινη κηλίδα καθιστούν την ανάγνωση του βιβλίου εξαιρετικά βατή και παράλληλα πολύ ζωντανή. 

Το βιβλίο με τα «‘Έξι μαθήματα για τις νευρώσεις» αποτελεί μια απαραίτητη βάση για την κλινική των νευρώσεων.

Το ψηφιακό περιοδικό της ΑΚΣΠΑ
ΤΕΥΧΟΣ 1

ΤΕΥΧΟΣ 1

ΤΕΥΧΟΣ 2

ΤΕΥΧΟΣ 2

ΤΕΥΧΟΣ 3

ΤΕΥΧΟΣ 3

ΤΕΥΧΟΣ 4

ΤΕΥΧΟΣ 4