Θεωρητικά Σεμινάρια 2020-2021

Τα θεωρητικά σεμινάρια απευθύνονται σε όσους είναι εγγεγραμμένοι στην ΑΚΣΠΑ και γίνονται στην οδό Κολοκοτρώνη 44, 3ος όροφος.
ΟΜΩΣ ΠΡΟΣΟΧΗ! Κατά την περίοδο 2020-2021 και όσο διαρκούν τα μέτρα για την πανδημία στην πατρίδα μας ΟΛΑ τα μαθήματα θα γίνονται διαδικτυακά μέσω της πλατφόρμας webex.
Τα θέματα και οι ημερομηνίες θα ανακοινώνονται προοδευτικά. Παρακαλείσθε να παρακολουθείτε το site.

Είναι τα εξής:

1) Εν αρχή ην ο Έρως -Ανάγνωση του 8ου Σεμιναρίου του Ζακ Λακάν "Η Μεταβίβαση"

από τον Ρεζινάλντ Μπλανσέ
Παρασκευές, ώρα 8:30-10:30 μμ.

23/10/2020 - 20/11 - 11/12/2020

8/1/2021 - 22/1 - 12/2 - 5/3 - 2/4 - 16/4 - 7/5 - 28/5 - 25/6/2021. 

 

2) Σωματικές επιπτώσεις της γλώσσας

 από τον Επαμεινώνδα Θεοδωρίδη

Τετάρτες, ώρα 8:30-10:30 μμ.

25/11, 16/12/2020, 27/01, 16/02. Επόμενες ημερομηνίες προσεχώς.

 

3) Ο Λακάν με τον Κλωντέλ στο 8ο Σεμινάριο

από τη Νασία Λινάρδου-Μπλανσέ

Τρίτες, ώρα 9:00-10:30 μμ.

17/11 και1/12/2020. Επόμενες ημερομηνίες πολύ προσεχώς


4) Βασικές έννοιες της λακανικής ψυχανάλυσης

Τα εισαγωγικά μαθήματα στη λακανική ψυχανάλυση φέτος θα επικεντρωθούν ως επί το πλείστον στη μελέτη του Σεμιναρίου "Η Μεταβίβαση". Οι ομιλητές θα σχολιάσουν ο καθένας στη διάρκεια δύο ομιλιών ένα ή περισσότερα κεφάλαια.

Τα μαθήματα θα διεξάγονται για όσο χρόνο χρειάζεται μέσω webex.

 

- Γιάννης Γραμματόπουλος:

Μελέτη των κεφαλαίων IV-VI του 8ου σεμιναρίου «Η μεταβίβαση» 

Στα κεφάλαια IV-VI, ο Λακάν ακολουθεί την «κωμική οδό»[1] του Πλάτωνα για τον έρωτα, ώστε να μιλήσει για τη μεταβίβαση, «κάτι που μοιάζει με τον έρωτα»[2]. Κατά τη μελέτη των λόγων του Παυσανία, του Ερυξίμαχου και του Αριστοφάνη από το «Συμπόσιο», μας δείχνει πως ο έρωτας δεν έχει να κάνει ούτε με την κτήση ενός τιμολογημένου αγαθού (Κεφ. IV: «Η ψυχολογία του πλούσιου»), ούτε με την αρμονία του σώματος (Κεφ. V: «Η ιατρική αρμονία») ούτε με τη φαντασιακή πληρότητα (Κεφ. VI: «H διακωμώδηση της σφαίρας»)· εκδοχές που προτείνονται από τους δυο πρώτους συμποσιαστές και καταγγέλλονται από τον τρίτο, που είναι και ο πρωταγωνιστής αυτής της «τριλογίας». Ο ποιητής (Αριστοφάνης) προηγείται και πάλι του ψυχαναλυτή, ο οποίος, όπως έχει σημειώσει ο Λακάν, δε θα πρέπει να σπεύσει να κάνει τον ψυχολόγο[3] (μια προσέγγιση που θυμίζει εκείνη του Παυσανία), ούτε όμως και το γιατρό (με το σχολαστικό και σοβαροφανή τρόπο του Ερυξίμαχου).

Η μελέτη αυτών των αντενδείξεων μπορούν να φωτίσουν την προσέγγιση της μεταβίβασης στην αναλυτική εργασία, μαζί και μ’ ένα άλλο στοιχείο που δε θα πρέπει να παραβλέψουμε: εκείνο του κωμικού στυλ, το οποίο επιλέγει ο Λακάν για να μας μιλήσει, μέσα από τον Πλάτωνα, για τη μεταβίβαση. Αντιπαραβάλλοντάς το με την τραγωδία, που έχει χρησιμοποιηθεί νωρίτερα τόσο από εκείνον όσο και από το Φρόυντ, ίσως πρόκειται για μια πρώιμη ένδειξη εκείνου που θα σημειώσει πολύ αργότερα, στο εναρκτήριο μάθημα του 25ου σεμιναρίου, και που θα μπορούσε να εμπνεύσει τον τρόπο που προσεγγίζουμε τον έρωτα, την ψυχανάλυση και τη ζωή: πως «η ζωή δεν είναι τραγική, είναι κωμική»[4].

Πέραν της πρόσφατης έκδοσης του 8ου σεμιναρίου «Η μεταβίβαση» στα ελληνικά από τις εκδόσεις Εκκρεμές, στη μελέτη μας θα χρησιμοποιήσουμε και την εισαγωγή του Ιωάννη Συκουτρή στη μετάφραση του τού «Συμποσίου» από τις εκδόσεις του «Βιβλιοπωλείου της Εστίας».


[1] Ζακ Λακάν, 1960-61, Το Σεμινάριο, 8ο Βιβλίο, Η μεταβίβαση, Αθήνα, Εκκρεμές, 2020, σ. 94

[2] Στο ίδιο, σ. 84

[3] Jacques Lacan, 1965, Hommage fait à Marguerite Duras, du ravissement de Lol V. Stein. Στο J.-A. Miller (επιμ.), Autres Écrits, Παρίσι, Seuil, 2001, σ. 192

4] Jacques Lacan, 1977-78, Le Seminaire, Livre XXV, Moment de conclure, αδημοσίευτο

7 και 21 Δεκεμβρίου 2020

 

 

Κώστας Τσάμπουρας:

    Ο Λακάν και το πρόβλημα του Σωκράτη

Σε αντίθεση με τον Φρόυντ, του οποίου οι αναφορές στον Σωκράτη είναι πρακτικά ανύπαρκτες, ο Λακάν επέδειξε από πολύ νωρίς έντονο και αδιάπτωτο ενδιαφέρον για τον αρχαίο φιλόσοφο. Αναγνώρισε σε αυτόν όχι μόνο έναν όρο αλλά και έναν πρόδρομο της ψυχανάλυσης. Όρο, εφόσον η σωκρατική διαλεκτική κομίζει στη γνώση την απαιτούμενη αυστηρότητα και συνεκτικότητα που συνιστούν προϋπόθεση της νεότερης (πειραματικής) επιστήμης, υποδεικνύοντας παράλληλα τα όρια πέραν των οποίων μπορεί να αναδειχθεί ο έκκεντρος (σε σχέση με τη γνώση) χαρακτήρας του υποκειμένου· και πρόδρομο, στο βαθμό που η διαλεκτική του Σωκράτη μας κατατοπίζει ως προς τη σκοπούμενη θέση του αναλυτή σε σχέση τόσο με τη γνώση όσο και με την επιθυμία. Αυτές οι δύο στιγμές του λακανικού Σωκράτη ορίζουν τη διεξοδική ανάγνωση του Συμποσίου στην οποία θα προβεί ο Λακάν στο 8ο Σεμινάριο προκειμένου να αποσαφηνίσει τη φύση και τη λειτουργία της αναλυτικής μεταβίβασης.

Υπάρχει ωστόσο και μια τρίτη στιγμή. Γιατί, από το 1970 και δώθε, ο Λακάν θα αναγάγει τη φιγούρα του Σωκράτη σε υπόδειγμα της υστερικής δομής: πρόκειται για μια περίπτωση υστερίας που θα ήταν έκδηλη, τόσο στα λεγόμενα του Σωκράτη όσο και στην «παθογνωμονική» συμπτωματολογία του, και μάλιστα, όπως θα πει στη Ραδιοφωνία, για έναν «τέλειο υστερικό». Έκτοτε η θέση αυτή αποτέλεσε έναν εξαιρετικά ισχυρό τόπο μέσα στο λακανικό πεδίο: Σωκράτης, ο υστερικός. 

Η διαμόρφωση αυτού του τόπου, εντούτοις, είναι ενοχλητική για τρεις τουλάχιστον λόγους: πρώτον, επειδή ο Λακάν ουδέποτε θεματοποίησε με τρόπο συστηματικό το ζήτημα της σωκρατικής υστερίας, αφού άλλωστε ο Σωκράτης αποτελούσε πάντοτε τον δείκτη μιας ευρύτερης προβληματικής. Δεύτερον, και σημαντικότερο, επειδή ο τόπος αυτός φαίνεται να κατέστειλε μια θέση ολωσδιόλου διαφορετική την οποία ο Λακάν διατύπωσε για πρώτη φορά στο σεμινάριο Η μεταβίβαση και η οποία αφορά την ανάδειξη ενός «ψυχωτικού πυρήνα» στην περίπτωση του Σωκράτη – θέση διόλου συγκυριακή καθώς ο Λακάν επανέρχεται σε αυτήν πέντε με έξι χρόνια αργότερα, στο 12ο και 13ο Σεμινάριο αντίστοιχα. Είναι, τέλος, ενοχλητικό το γεγονός ότι Λακάν εισάγει την υπόθεση περί της υστερίας του Σωκράτη χωρίς ποτέ να επανέλθει, με κριτικό έστω τρόπο, στις προγενέστερες θέσεις της δεκαετίας του ΄60.
Άραγε πώς να εξηγήσει κανείς αυτή την αμφιλογία; Θα μπορούσε ενδεχομένως να την αποδώσει στην εξέλιξη και την προοδευτική ωρίμαση της σκέψης του Λακάν, ιδίως μετά το 17ο Σεμινάριο και την εισαγωγή των τεσσάρων Λόγων. Ωστόσο η υπόθεση εργασίας μας θα είναι κάπως διαφορετική· γιατί μας φαίνεται ότι η αμφιλογία ετούτη συνιστά δείκτη μιας θεωρητικής και κλινικής δυσκολίας, δομικής και ουσιώδους, την οποία οι πιο πρόσφατες επεξεργασίες του λακανικού πεδίου ίσως θα επέτρεπαν, αν όχι να επιλύσουμε, τουλάχιστον να φωτίσουμε με έναν πιο ικανοποιητικό τρόπο.   

19/5 kai 2/6/2020

 

 

- Ναυσικά Παπανικολάου:

Από τη φροϊδική μεταβίβαση και την αντιβεταβίβαση των επιγόνων

 στην λακανική μεταβίβαση.

«Στην αρχή της ψυχανάλυσης υπάρχει η μεταβίβαση»[1] .

Πρόκειται για θεμελιώδη έννοια στην ψυχαναλυτική θεωρία και πρακτική, που θα αποπειραθούμε να την διατρέξουμε με βάση ορισμένα κομβικά κείμενα του Φρόιντ, του Λακάν και του Ζ.-Α. Μιλέρ.

Ο Φρόιντ αναφέρεται στο φαινόμενο της μεταβίβασης από τις Μελέτες για την υστερία χωρίς να παραλείπει να τονίζει τις δυσχέρειες που επιφέρει στη συνέχιση της ψυχαναλυτικής διεργασίας, ενώ αργότερα, αντιλαμβανόμενος ότι πρόκειται για εργαλείο στην υπηρεσία της θεραπείας, την αποκαλεί «δυναμικό όπλο». Προς το τέλος της διδασκαλίας του, στο Πέρα από την αρχή της ηδονής, ένα από τα δεδομένα που θα επικαλεσθεί για να τεκμηριώσει τον «καταναγκασμό της επανάληψης», είναι η επανάληψη στο πεδίο της μεταβίβασης γεγονός που τον οδηγεί να μιλήσει για το «άφθαρτο της φαντασίωσης».

Ο Φρόιντ αναφέρεται σπάνια στην έννοια της αντιμεταβίβασης. Την περιγράφει ως την επίδραση του αναλυόμενου επί των ασυνείδητων συναισθημάτων του ψυχαναλυτή, υπογραμμίζοντας  ότι «κανένας ψυχαναλυτής δεν μπορεί να πάει πιο μακριά απ’ όσο του επιτρέπουν τα συμπλέγματά του και οι εσωτερικές του αντιστάσεις».[2] Οι επίγονοι του Φρόιντ, και ιδιαίτερα η αγγλοσαξονική ego psychology, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάλυση της αντιμεταβίβασης, παρεκκλίνοντας πλήρως από τις θέσεις του Φρόιντ, συρρικνώνοντας  την ψυχαναλυτική διεργασία σε μια φαντασιακή σχέση.

Ο Λακάν δεν έπαψε, από την αρχή έως το τέλος της διδασκαλίας του να στηλιτεύει αυτές τις θεωρίες, ξεκινώντας από την Παρέμβαση για τη μεταβίβαση (1951), όπου την τοποθετεί στη βάση της διαλεκτικής διυποκειμενικής σχέσης. Στην  Καθοδήγηση της θεραπείας (1958) εξετάζει τη μεταβίβαση υπό το πρίσμα του αιτήματος και εισάγει επίσης  την έννοια της «επιθυμίας του ψυχαναλυτή». Μετά το Σεμινάριο για τη Μεταβίβαση και τις Τέσσερις θεμελιώδεις αρχές της ψυχανάλυσης, μία από αυτές είναι η μεταβίβαση, θα καταλήξει στην Πρόταση της 9ης Οκτωβρίου 1967 για τον ψυχαναλυτή της Σχολής, όπου η μεταβίβαση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με  την έννοια του υποκειμένου που υποτίθεται ότι ξέρει, ενώ παράλληλα εισάγει και τον αλγόριθμο της μεταβίβασης.


[1] Lacan J. Autres écrits , p. 247

[2] Freud S. La technique psychanalytique: Perspectives d’avenir de la thérapeutique analytique , 1910 , PUF ,p 27

 24/11 και 8/12/2020

 

-Δέσποινα Καραγιάννη:

    Αίτημα και επιθυμία στην κλινική της μητρότητας

Οι ομιλίες που θα πραγματοποιηθούν επικεντρώνονται στα κεφάλαια XIV (Αίτημα και επιθυμία στο στοματικό και πρωκτικό στάδιο) και XV (Στοματικό, πρωκτικό, γεννητικό), που αποτελούν τμήμα της ενότητας Αντικείμενο της επιθυμίας και Διαλεκτική του Ευνουχισμού, στο 8ο Σεμινάριο του Λακάν για τη Μεταβίβαση. Οι έννοιες του αιτήματος και της επιθυμίας πρόκειται να προσεγγισθούν με τη χρήση παραδειγμάτων από την κλινική πράξη με γυναίκες που έχουν πρόσφατα γίνει μητέρες και τις αφηγήσεις τους, που αφορούν τη σχέση συγκροτείται με το παιδί και τις πρώτες απαντήσεις του βρέφους στη διαλεκτική με τον μητρικό Άλλο. 

Διατρέχοντας τις έννοιες του αιτήματος και της επιθυμίας, θα κάνουμε μια εισαγωγή στο ζήτημα της επιθυμίας για παιδί που είναι και το θέμα του συνεδρίου της Eurofederation of Psychoanalysis για το 2021.    

2 και 16/2/2021

 

- Γιάννης Δημητράκος:  

Μελέτη των κεφαλαίων VII-IX του 8ου Σεμιναρίου «Η μεταβίβαση»

Θα διατρέξουμε με το φακό του Λακάν το Κεφάλαιο VII «Ατοπία του έρωτα», το Κεφάλαιο VIII «Από την επιστήμη στον μύθο» και το Κεφάλαιο IΧ «Έξοδος από τον υπερκόσμο» για να διερευνήσουμε την πολυπλοκότητα του ζητήματος της μεταβίβασης.

Θα ακολουθήσουμε τον Λακάν στη διερώτησή του: «[…]σχετικά με τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληροί κάποιος για να μπορέσει να είναι αναλυτής. Λέμε – θα έπρεπε να γνωρίζει κάτι παραπάνω σχετικά με τη διαλεκτική του ασυνειδήτου του […] Αυτό που οφείλουμε να κάνουμε εμείς είναι να προσπαθήσουμε να αρθρώσουμε και να εντοπίσουμε αυτό που πρέπει να είναι, αυτό που θεμελιακά είναι η επιθυμία του αναλυτή […] τις συντεταγμένες τις οποίες ο αναλυτής πρέπει να είναι ικανός να φτάσει, απλώς και μόνο για να λάβει τη θέση που του προσιδιάζει και που ορίζεται ως η  θέση την οποία οφείλει να προσφέρει κενή στην επιθυμία του ασθενούς ώστε να πραγματωθεί ως επιθυμία του Άλλου[i]



[i] Ζακ Λακάν, 1960-61, Το Σεμινάριο, 8ο Βιβλίο, Η μεταβίβαση, Αθήνα, Εκκρεμές, 2020, σ. 126-127          

9 και 16/3 2021

 

 

- Ελένη Μόλαρη:

Μεταβίβαση και ψύχωση

Με αφορμή την ελληνική έκδοση του 8ου Σεμιναρίου, θα εξετάσουμε την έννοια και μορφή της μεταβίβασης στην ψύχωση. «Το 1938, στο έργο του Μια σύνοψη της ψυχανάλυσης, ο Φρόιντ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι είναι αναγκαίο «να παραιτηθούμε από τη δοκιμή ενός θεραπευτικού σχεδίου με τον ψυχωτικό. Ίσως να παραιτηθούμε για πάντα, ίσως μόνο προσωρινά [1], μέχρι να βρούμε ένα άλλο σχέδιο, κατάλληλο γι’ αυτόν», μας υπενθυμίζει ο Ζενονί στο βιβλίο του Η Άλλη κλινική πρακτική. Ο Λακάν, προχωρώντας στα βήματα του Φρόιντ ο οποίος διερωτώμενος πάντα για την ψύχωση εισάγει κάποια στιγμή την έννοια της κατασκευής, ανοίγει μια άλλη προοπτική στη θεραπεία της ψύχωσης.

Στο κεφάλαιο ΧΙΙ του 8ου Σεμιναρίου, που τιτλοφορείάται «Η μεταβίβαση στον ενεστώτα», ο Λακάν αναφέρεται στο αντικείμενο και στη λειτουργία του ως εκείνο που προσδίδει στο υποκείμενο την αξιοπρέπειά του καθιστώντας το κάτι άλλο από ένα υποκείμενο υποταγμένο στο επ’ άπειρον γλίστρημα του σημαίνοντος[2]. Πώς, λοιπόν, να διασωθεί η αξιοπρέπεια ενός υποκειμένου «που έχει το αντικείμενο α στο τσεπάκι του» μέσα σε μια πρακτική της «ομιλίας», όπως είναι η ψυχανάλυση; Ποια μπορεί να είναι η θέση στη μεταβίβαση ενός αναλυτή του οποίου ο αναλυόμενος έχει να κάνει με έναν ιδιαίτερο Άλλο; Θα ασχοληθούμε με αυτά τα ερωτήματα χρησιμοποιώντας κλινικά παραδείγματα και κάνοντας μνεία στον Άνθρωπο με τους λύκους του Φρόιντ.

1. Η υπογράμμιση δική μας.

2. Ζακ Λακάν, Το Σεμινάριο, Βιβλίο 8, Η ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ, εκδόσεις ΕΚΚΡΕΜΕΣ, σ. 196-7.

24/3 και 7/4/2021

 

- Άννα Πίγκου: 

Η μεταβίβαση στη θεραπεία με το παιδί 

-Η Χάνα [η μικρή του αδελφή], λέει ο Χανς, θα προτιμούσα να μην είχε έρθει καθόλου στον κόσμο […] 

-Για αυτό, λέει ο πατέρας, όταν η μαμά έκανε τη Χάνα μπάνιο, σκέφτηκες πως αν την άφηνε από τα χέρια της, τότε η Χάνα θα έπεφτε μέσα στο νερό…

-Και θα πέθαινε, συμπληρώνει ο Χανς.

-Κα τότε θα ήσουν μόνος με τη μαμά, του λέει ο πατέρας. Αλλά ένα καλό παιδί δεν το εύχεται αυτό.

-Όμως μπορεί να το σκέφτεται, λέει ο Χανς

-Αυτό όμως δεν είναι καλό, απαντάει ο πατέρας.

-Είναι όμως καλό να το σκέφτεται, λέει τότε ο Χανς, για να το γράψουμε στον καθηγητή.

Με αυτά τα λόγια μας εισάγει ο Φρόιντ στη γέννηση της μεταβίβασης στην περίπτωση του μικρού Χάνς, της πρώτης ψυχαναλυτικής θεραπείας με ένα παιδί. Αν, για τον Χανς, ο πατέρας ήταν ο συνομιλητής του, το αγόρι, διαμέσου εκείνου, απευθυνόταν στον Φρόιντ. Και από τον Φρόιντ έλαβε εν τέλει τις απαντήσεις που του επέτρεψαν να επιλύσει τη φοβία του, μετά από μια σύντομη συνεδρία μαζί του, που ήταν όμως για αυτόν καθοριστική.

Την περίπτωση του μικρού Χανς επιλέξαμε να μελετήσουμε φέτος, στο πλαίσιο δύο εισαγωγικών μαθημάτων αναφορικά με τη μεταβίβαση στο παιδί, τη θεραπεία αυτή που, κατά τη γνώμη μας, αναδεικνύει ξεκάθαρα τους δύο άξονες της μεταβίβασης στις θεραπείες με τα παιδιά: τη μεταβίβαση των γονέων, σε πρώτη φάση, και τη μεταβίβαση του παιδιού, στη συνέχεια.  

Το παιδί, συνήθως, δεν μπορεί να απευθύνει ένα αίτημα για ψυχανάλυση με δική του πρωτοβουλία. Για να εκφράσει την οδύνη του αλλά και την ανάγκη του να ακουσθεί, χρειάζεται τη διαμεσολάβηση των γονέων. Το ίδιο, εξάλλου, μπορεί να μην γνωρίζει καν ότι θα μπορούσε να αναζητήσει ένα έρεισμα, πέραν του οικείου περιβάλλοντός του, για να βρει μια λύση στα βάσανά του. Έτσι, κατά το πλείστον, είναι οι γονείς που αναζητούν βοήθεια για τη νευρικότητά του, την ανησυχία του ή την απάθειά του, συμπτώματα που παρουσιάζει και τα οποία τους ανησυχούν.

Τόσο όμως σε αυτή την περίπτωση όσο και στην περίπτωση που τα ίδια τα παιδιά απευθύνουν ένα αίτημα για θεραπεία, ο διάλογος που ξεκινάει μεταξύ γονέων και αναλυτή επιτρέπει να επαληθεύσει κανείς αν είναι εφικτό εκείνος να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη τους και την είσοδο του παιδιού στην αναλυτική διαδικασία, την εγκατάσταση δηλαδή στη θεραπεία με το παιδί εκείνου που ο Λακάν αποκάλεσε «υποκείμενο που υποτίθεται ως γνώση» και θεωρητικοποίησε ως μοχλό της μεταβιβαστικής σχέσης∙ μιας σχέσης που θα επιτρέψει στον μικρό αναλυόμενο να ξεδιπλώσει, μέσα από το παιγνίδι και την ομιλία, τα κλειδιά της ερμηνείας των συμπτωμάτων του και θα τον συνοδεύσει μέχρι να ξανασταθεί στη ζωή.

 

19/1και 9/2/2020

 

   

 


 

ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ

 

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ

Νέο Βιβλίο

Νέο Βιβλίο