Ένα όνειρο εισόδου στην ψυχανάλυση*

Ναυσικά Παπανικολάου

Προς το τέλος της δεκαετίας του ’80, και αφού έχω τελειώσει τις σπουδές κλινικής ψυχολογίας στη Γαλλία και, κατόπιν, δύο χρόνια διδακτορικής διατριβής που ποτέ δεν ολοκλήρωσα, επέστρεψα στην Ελλάδα. Αυτή η υποχρεωτική επιστροφή που υπαγορεύτηκε από μια άτεγκτη πραγματικότητα, μου ήταν πολύ δυσάρεστη.

Κάποια στιγμή, αποφασίζω μέσα από μια υποκειμενική δυσκολία διχασμού ανάμεσα σε δύο άνδρες, να αρχίσω ψυχανάλυση με μια ψυχαναλύτρια λακανικoύ προσανατολισμού. Τηλεφωνώ και ζητώ μια συνάντηση το συντομότερο δυνατό. 

– Περί τίνος πρόκειται, με ρωτάει.

– Θα ήθελα να κάνω ψυχανάλυση για να γίνω ψυχαναλύτρια, της απαντώ.

– Ελάτε την τάδε ημερομηνία. Ήταν περίπου δύο μήνες μετά.

– Δεν γίνεται νωρίτερα; διαμαρτυρήθηκα.

Δεν είπα τίποτα για την ψυχική μου οδύνη, δεν ανέφερα τίποτα σχετικά με «το επείγον υποκειμενικό αίτημά» μου. Εξέφρασα μια φαντασιακή ευχή και η βιασύνη μου κάλυπτε, προφανώς, το επείγον αίτημα του υποκειμένου με ένα μόρφωμα του ιδανικού. Διότι αγνοούσα πλήρως τότε ότι « Ου παν όν, επειδή μιλάει δύναται να αυτοεξουσιοδοτηθεί να κάνει έναν αναλυτή. Απόδειξη τούτου, ότι η ανάλυση είναι αναγκαία, αν και όχι ικανή.»1

Πέρασαν δύο χρόνια περίπου σε συνεδρίες, δύο φορές την εβδομάδα, στην πολυθρόνα, με ατελείωτα παράπονα για τους άνδρες που «δεν με αγαπούσαν» και με διεκδικήσεις φαλλικού τύπου όπως το να ξαπλώσω στο ντιβάνι, επειδή μέσα στο μυαλό μου η ανάλυση ισοδυναμούσε με το ντιβάνι.

 Ώσπου είδα ένα όνειρο: είμαι στη Σαντορίνη, σε ένα λόφο όπου βρίσκεται ένα χωριό με ένα περίεργο όνομα, ονομάζεται αξέλεο, αλλά στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τέτοιο όνομα χωριού στη Σαντορίνη. Στέκομαι κάπως προβληματισμένη και ερμηνεύω το όνειρο ως εξής: [αξέ] από accès που σημαίνει πρόσβαση στα γαλλικά και λέω, πρώτο πρόσωπο του ρήματος λέγω. Ήταν ένα νέο σημαίνον, υβριδικό, προερχόμενο από δύο γλώσσες, ελληνικά και γαλλικά.

Πρόσβαση στο ασυνείδητό μου, λέω.

Η αναλύτρια τελειώνει τη συνεδρία και την ακούω να μου λέει:

Την επόμενη φορά θα τα πείτε από το ντιβάνι. Βλέπετε, το ασυνείδητο λειτουργεί και από τη θέση των 90 μοιρών.

Μπορώ να πω ότι κατανόησα τη διαφορά ανάμεσα στον παρορμητικό βολονταρισμό και την ανάδυση της επιθυμίας. Θα προσέθετα, στην προκειμένη περίπτωση, τουλάχιστον την επιθυμία για γνώση.



[*] Το 2019, στα πλαίσια του Συνεδρίου της ΝΛΣ, που είχε για τίτλο Επείγον (Urgence!), ζητήθηκε από τα μέλη να συνεισφέρουν στο Blog του Συνεδρίου με ένα μικρό κείμενο, που θα ήταν είτε θεωρητικό, είτε κλινικό και θα αφορούσε είτε κλινικό περιστατικό, είτε την δική μας ψυχαναλυτική εμπειρία. Έστειλα το παραπάνω κείμενο με τίτλο «Βιασύνη και υποκειμενικό επείγον» (Être pressée et urgence subjective). Για κάποιο λόγο, που αδυνατώ μέχρι σήμερα να κατανοήσω, δεν εγκρίθηκε και έλαβα μια ευγενική μεν, αρνητική δε απάντηση, από τον τότε υπεύθυνο. Προφανώς κάτι πολύ υποκειμενικό μου διακινήθηκε με αυτήν την απόρριψη και αποφασίζω πάραυτα να μεταβώ σε κατάσταση επείγοντος στο Παρίσι για να συναντήσω τον αναλυτή μου. 
Εκ των υστέρων, η απόφαση να πάω στο Παρίσι, είχε μια ευ-τυχή κατάληξη, καθόσον ένα σωματοσυμβάν που έλαβε χώρα εκεί συνέβαλε αποφασιστικά στο τέλος της ψυχανάλυσής μου.

[1] Lacan J. « Note italienne », Autres Ecrits Paris, 2001, Seuil, p. 308/ Κείμενα για τη Σχολή του Λακάν, Σημείωμα προς τους Ιταλούς, Αθήνα, Εκκρεμές, σελ.13

Το ψηφιακό περιοδικό της ΑΚΣΠΑ
ΤΕΥΧΟΣ 1

ΤΕΥΧΟΣ 1

ΤΕΥΧΟΣ 2

ΤΕΥΧΟΣ 2

ΤΕΥΧΟΣ 3

ΤΕΥΧΟΣ 3

ΤΕΥΧΟΣ 4

ΤΕΥΧΟΣ 4