Πρωτοδημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική καθημερινή έκδοση Lacan Quotidien: www.lacanquotidien.fr, numéro 173, Τρίτη 6 Μαρτίου 2012
 
 
Ο François Ansermet απαντάει στον Ζακ-Αλέν Μιλέρ  για τον αυτισμό
 
Τι να πει κανείς για αυτές τις μαρτυρίες; [1] Έχουν σίγουρα ζητηθεί και στοχεύουν σε μια στρατηγική, να στρέψουν δηλαδή μια μέθοδο ενάντια σε κάποια άλλη. Πράγματι, πρόκειται τελικά για κλασικές μαρτυρίες που πιστοποιούν την αποτελεσματικότητα μιας μεθόδου υποβολής με βάση μια σύγκριση του πριν με το μετά, όπως γίνεται πάντοτε δημοσίως ακόμη και με προϊόντα που κάνουν τα μαλλιά να ξαναφυτρώνουν επίσης με τρόπο γρήγορο και εντυπωσιακό.
Αλλά πρέπει επίσης να πούμε ότι αυτές οι μαρτυρίες πάνε πιο μακριά από τη σύγκριση της μεθόδου 3Ι με την ψυχανάλυση. Θέλουν επιπλέον να αποδείξουν ότι αυτό που γινόταν μέχρι σήμερα όχι μόνο δεν είχε καμία αξία αλλά και στέρησε συν τοις άλλοις από όλους όσοι την ακολουθούσαν την πρόσβαση σε μια σωστή θεραπεία. Και βέβαια εννοείται ότι όλα αυτά εξαιτίας της επήρειας της ψυχανάλυσης.
Πέρα όμως αυτού ας αναγνωρίσουμε το αίτημα των αυτιστικών ή των γονέων τους να βρουν θεραπείες που να επιτρέπουν να απαλλαχθούν από ορισμένες διαταραχές που τους στιγματίζουν στο βλέμμα του άλλου, ακόμη κι είναι απλώς δίνοντας τους μια άλλη μορφή.
Ας επανέλθουμε στο ερώτημα που τέθηκε. Το να λέγεται με βάση μαρτυρίες ότι μια μέθοδος είναι καλύτερη από μια άλλη στη θεραπεία του αυτισμού εξακολουθεί να υπακούει σε ένα μοντέλο που θεωρεί τον αυτισμό ασθένεια. Ενώ την ίδια στιγμή υπάρχει ένα ρεύμα που θεωρεί μάλλον ότι ο αυτισμός πρέπει να εκληφθεί σαν ένας διαφορετικός τρόπος ύπαρξης μέσα στον κόσμο που θα έπρεπε να γίνεται αποδεκτός και σεβαστός ως τέτοιος και ότι θα έπρεπε ο κόσμος μάλλον να προσαρμοστεί ώστε να δώσει μια θέση στο αυτιστικό άτομο χωρίς να ψάχνει να το θεραπεύσει, δηλαδή σύμφωνα με αυτή την αντικλινική αντίληψη να το μετατρέψει και να το συρρικνώσει σε μια νόρμα. Και είναι έτσι ειρωνικά που οι ASPIES for Freedom έχουν βαλθεί να ορίζουν τους «νευροτυπικούς» αντιστρέφοντας τους ορισμούς-καρικατούρα που οι υποτιθέμενοι φυσιολογικοί δίνουν για τους αυτιστικούς.[2]
Μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι η κρίση γύρω από τις αντιλήψεις του αυτισμού στην Ευρώπη δεν έχει φτάσει στο ριζικό κριτικό σημείο που προτείνεται από αυτό το κίνημα που κάνει τον αυτιστικό ένα πλάσμα άλλο, διαφορετικό, σεβαστό ως τέτοιο, που τα χαρακτηριστικά του πρέπει να γίνουν αποδεκτά χωρίς να συρρικνώνονται στο όνομα μιας επιβεβλημένης νόρμας. Πρέπει επίσης να πούμε ότι στις ΗΠΑ, ακόμη κι αν ένα τέτοιο κίνημα υπάρχει, μάλλον απλώς διεκδικεί χωρίς να φθάνει να παραιτείται από αιτήματα εξειδικευμένης βοήθειας για τους αυτιστικούς που όταν δεν την έχουν οδηγούνται σε καταστάσεις επισφαλείς. Η συζήτηση αναφέρεται μάλλον σε παρεμβάσεις παιδαγωγικές ή προσαρμοστικές που αντιτίθενται σε άλλες ιατρικές ή θεραπευτικές.
Βρίσκουμε εκεί τελικά την κλασική συζήτηση ανάμεσα σε δύο αντιλήψεις για την τρέλα και για το φυσιολογικό ή το παθολογικό που είχε απομονώσει εύστοχα η Gladys Swain στο έργο της Το υποκείμενο και η τρέλα. Δηλαδή είτε να θεωρήσουμε την τρέλα σαν μια απόλυτη ετερότητα σε σχέση με τη λογική, είτε να υποθέσουμε πως είναι το αποτέλεσμα μιας εσωτερικής σύγκρουσης εντός της λογικής. Η πρώτη οπτική οδηγεί προς έναν κόσμο που πρέπει να προσαρμόσουμε ώστε να επιτραπεί σε αυτόν που είναι άλλος να ζήσει όσο το δυνατόν καλύτερα. Η δεύτερη συνεπάγεται μια πιθανή θεραπεία. Δύο αντιλήψεις που αντιτίθενται μέχρι σήμερα με τον ίδιο τρόπο ως προς τον αυτισμό.

Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε σχετικά με αυτό τον Laurent Mottron που είναι αντίθετος με τις ψυχαναλυτικές θεραπείες του αυτισμού όντας όμως παράλληλα σθεναρά ενάντια στην ηγεμονία των συμπεριφορικών μεθόδων όπως η ABA, και που φαίνεται να έχει εντελώς αναθεωρήσει την προσέγγισή του μέσα από την επαφή με μια αυτιστική ερευνήτρια, την Michelle Dawson που πέρα από την ανεκτοδολογική διάσταση  αυτής της ιδιαίτερης συνάντησης, τον οδηγεί να δώσει στον αυτιστικό τη θέση μιας «παραλλαγής» του ανθρώπινου προς μελέτη παρά μιας «διαταραχής» προς διόρθωση.[3] Αυτή η συζήτηση πρέπει να εξετασθεί σε σχέση με τη συζήτηση ανάμεσα στον αυτισμό και το σύνδρομο Asperger (ή υψηλών επιδόσεων αυτισμό), με βάση το οποίο έχει συγκροτηθεί ένα «αυτιστικό ιδανικό». Συζήτηση περίπλοκη καθώς το DSMV φαίνεται να θέλει να αποκλείσει τους Asperger των οποίων οι εταιρείες μπαίνουν σήμερα σε σύγκρουση με τους αυτιστικούς. Οι Asperger βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε δύσκολη θέση: ή διαχωρίζονται από τους αυτιστικούς αλλά δεν παίρνουν πλέον χρήματα ή ενσωματώνονται στον αυτισμό και χάνουν το καθεστώς εξαίρεσης!

Τι μπορεί να κάνει η ψυχανάλυση μέσα σε όλα αυτά; Νομίζω ότι ή ψυχανάλυση θα έπρεπε να επανέλθει στην κλινική και να αντιμετωπίσει με καινούριο τρόπο το αίνιγμα του αυτισμού, ή πιο συγκεκριμένα το αίνιγμα που φέρνει μαζί του κάθε αυτιστικός, κατά περίπτωση. Μπροστά στο κριτικό σημερινό κύμα, είναι σίγουρα σημαντικό για την ψυχανάλυση να υποδεχτεί τον αυτισμό με νέο τρόπο. Ακόμη και ορισμένες μη ψυχαναλυτικές μέθοδοι θα έπρεπε να μελετηθούν για να δούμε τι μας διδάσκουν για όψεις της αυτιστικής λειτουργίας στις οποίες μπορεί να είναι ευαισθητοποιημένες, ακόμη κι αν καμιά φορά σαν σε καθρέφτη χρησιμοποιούμε την αυτιστική λειτουργία ψάχνοντας να βγούμε από τον αυτισμό, όπως στη χρήση του μιμιτισμού για παράδειγμα. Το να ξεκινήσει κανείς από τα σημεία που προσφέρει το παιδί για να βρει ένα δρόμο δεν είναι αντίθετο στην αναλυτική ηθική, με την προϋπόθεση ωστόσο να θεωρήσουμε ένα υποκείμενο της μίμησης για παράδειγμα, πράγμα που κάνει τη διαφορά.
Με δυο λόγια το ζήτημα για μας είναι να ανανεώσουμε την προσέγγισή μας στα ερωτήματα που μας θέτει ο αυτιστικός. Έχουμε σίγουρα κάτι καινούριο να συλλάβουμε σχετικά με τον αυτισμό που ίσως να μην έχουμε ακόμη ακούσει[4] ως εδώ και που επιστρέφει για μας με τη σημερινή κίνηση μπούμερανγκ που οφείλουμε να πάρουμε στα σοβαρά. Κάτι λέγεται εκεί που οφείλουμε να λάβουμε υπόψη. Αν μη τι άλλο τη βαθιά απελπισία των γονιών μπροστά στον αυτιστικό παιδί τους, συμπεριλαμβανομένης της τρομερής μορφής της σημερινής επίθεσης.
Ο ένας από τους τρόπους αυτής της επιστροφής στο πραγματικό είναι η νομοθέτηση για τον αυτισμό και τούτο ενάντια στην ψυχανάλυση -τελικά ενάντια σε κάθε κλινική του αυτισμού. Το κράτος αναμειγνύεται άμεσα σε αυτή τη συζήτηση αποκλείοντας κάθε θέση πραγματογνώμονα για την ψυχιατρική. Αυτό το κίνημα αμφισβήτησης των θεσμοθετημένων γνώσεων είναι ένα εκπληκτικό ανθρωπολογικό γεγονός του γεγονότος ότι υπάρχει ένας ισχυρός δεσμός που χτίστηκε ανάμεσα στο Κράτος και τους συλλόγους γονέων που προέρχονται από την κοινωνία των πολιτών.  Η θέση της μαρτυρίας αποτελεί σημάδι, αναφερόμαστε δηλαδή περισσότερο στη μαρτυρία παρά στη γνώμη του πραγματογνώμονα. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι η νομοθέτηση για τον αυτισμό είναι μία εκ των συνεπειών της παρακμής της κλινικής στην ψυχιατρική- σαν και αυτό που δεν στηρίζεται πλέον από την κλινική να επαναπροσλαμβάνεται από τους νόμους. Εξόν και αυτοί οι νόμοι πέφτουν πάνω στην ψυχανάλυση που είναι πράγματι ένας από τους τελευταίους τόπους της κλινικής πρακτικής, « ο τελευταίος ανθός της ιατρικής», όπως έλεγε ο Λακάν μιλώντας στα Πανεπιστήμια της Αμερικής.
Εκείνο που απομένει για μας είναι το πώς να προσεγγίσουμε τον αυτισμό μέσα στην ψυχανάλυση μέσα στο σημερινό κλίμα επιθέσεων όλο και πιο βίαιων ενάντια στην ψυχανάλυση. Πρέπει να  ξαναβάλουμε σε δουλειά την ψυχανάλυση που δεν είναι ένα κλειστό σύστημα αλλά είναι φτιαγμένη για να στοχάζεται τον εαυτό της ασταμάτητα. Σε αυτό θα έπρεπε να αφιερωθούμε προσέχοντας να μην στεκόμαστε συμμετρικά απέναντι σε αυτούς που επιτίθενται στην ψυχανάλυση με αφορμή τον αυτισμό σε σημείο που να εργαλειοποιούνται οι αυτιστικοί στη μάχη τους ενάντια σε ό,τι προτείνεται. Αντίθετα από τη συμμετρική αντίδραση, ένας νέος δρόμος μένει ασφαλώς να επινοηθεί που να λαμβάνει υπόψη του αυτό που από τη δική μας προσέγγιση συνέβαλε επίσης στο να ξεσπάσουν αυτές οι επιθέσεις ακόμη κι αν είναι άδικες και αδικαιολόγητες. Αυτό που γίνεται μέσα στα ψυχαναλυτικά ιδρύματα είναι γεμάτο πλούτο που ακόμη μένει να γίνει γνωστός σε αυτούς που μας κριτικάρουν. Τα αποτελέσματα της εργασίας μας πάνω στην εξέλιξη του παιδιού δεν ακούγονται. Ή ίσως είμαστε εμείς που δεν καταφέρνουμε να ακουστούμε. Πρέπει μήπως να περάσουμε όπως αυτοί που μας κριτικάρουν μέσα από μαρτυρίες; Ίσως πρέπει να βρούμε άλλους δρόμους. Πώς να καταθέσεις τη μαρτυρία σου διαφορετικά;
 
Όπως και νάχει το πράγμα καλύτερα από το να αμυνόμαστε προς κάθε κατεύθυνση, θα έπρεπε πρωτίστως να συνειδητοποιήσουμε ότι υπάρχει ένα πρόβλημα, ακόμη και για μας!
 
 
O Jean-Claude Maleval απαντάειστον François Ansermet γιατοναυτισμό
 
Γεια σου Φρανσουά,
 
Συμμερίζομαι την ουσία της ανάλυσής σου.
Ανάμεσα στις μεθόδους εκμάθησης νομίζω ότι πρέπει να διακρίνουμε την TEACCH καθώς στηρίζεται σε μια γνώση της γνωστικής λειτουργίας του αυτισμού που είναι αδιαμφισβήτητη και συχνά ενδιαφέρουσα. Παρόλα αυτά δεν λαμβάνει υπόψη το άγχος. Τα 3Ι τονίζουν τις μαρτυρίες των γονέων γιατί δεν έχουν ακόμη να προβάλουν μια επιστημονική μελέτη. Όμως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό δεν θα αργήσει. Όλες οι μέθοδοι που ευνοούν το 1 προς 1 και όπου επομένως εμπλέκεται ισχυρά ο θεραπευτής, επιφέρουν αποτελέσματα (βελτιώσεις τις συμπεριφοράς) γιατί οι αυτιστικοί ενεργοποιούνται όταν συνδέονται με ένα χείλος και επιβεβαιώνουν οι ίδιοι τους ότι αναμένουν ένα εξωτερικό ερέθισμα. (Πράγμα που τα χαρακτηριστικά της διευκολυμένης επικοινωνίας αναδεικνύουν ξεκάθαρα).
Ένα από τα προβλήματα της ψυχανάλυσης μου φαίνεται πως είναι ότι δίνει ακόμη υπερβολικά μεγάλη σημασία στην ερμηνεία ενώ σύμφωνα με το Λακάν - και τη διδασκαλία ορισμένων θεραπειών - πρόκειται μάλλον για «μπόλιασμα συμβολικού» δηλαδή για πριμοδότηση των κατασκευών (ενός Άλλου σύνθεσης ή ενός συγκεκριμένου προσόντος).
Από την άλλη, ξέρεις ότι συμμερίζομαι την προσέγγιση του Mottron που θεωρεί τον αυτισμό  σαν «παραλλαγή» του ανθρώπινου, δηλαδή σαν μια ειδική υποκειμενική δομή –και τούτο για διάφορους λόγους : ακόμη κι αν υπάρχει διάκλειση του Ονόματος-του-Πατρός
- Ο αυτισμός εξελίσσεται προς τον αυτισμό και όχι προς την ψύχωση
- Δεν υπάρχουν αυθεντικές ακουστικές ψευδαισθήσεις, ούτε παραλήρημα στον αυτισμό
- Τα γραπτά των αυτιστικών είναι διαφοροποιούνται ξεκάθαρα από αυτά των ψυχωτικών
-Τα σπάνια περάσματα στην σχιζοφρένεια δεν είναι παρά φαινομενικά (αυτιστικοί των οποίων οι άμυνες έσπασαν)
Ένας επιπλέον λόγος: αυτό διευκολύνει τις ανταλλαγές με τους γνωσιακούς και τους γονείς που είναι κολλημένοι στο θέμα της ψύχωσης.
Αλλά όλα αυτά μου φαίνονται λίγο περίπλοκα για να θιχτούν σε μια συνέντευξη τύπου που θέλει να προηγηθεί της ανακοίνωσης της Ανώτατης Αρχής Υγείας[5]
                                                                                                                                Φιλικά,
                                                                                                                            Ζαν Κλωντ Μαλεβάλ.
 
Μετάφραση από τα γαλλικά: Κατερίνα Ντελή
με επιμέλεια της Νασίας Λινάρδου
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


[1] Πρόκειται για μαρτυρίες γονέων με αυτιστικά παιδιά που υπεραμύνονται της μεθόδου 3Ι για την οποία υποστηρίζουν ότι έχει βοηθήσει αποφασιστικά τα παιδιά τους να επιδείξουν σημαντικές προόδους σε όλους τους τομείς. [ΣτΜ]
[2]Το νευροτυπικό σύνδρομο χαρακτηρίζεται από υπεραπασχόληση με τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, συνοδευμένη από ένα παραλήρημα ανωτερότητας και μια εμμονή με τον κομφορμισμό. Οι «νευροτυπικοί» νομίζουν ότι η εμπειρία τους από τον κόσμο είναι η μοναδική, ή μάλλον η μόνη σωστή. Δυσκολεύονται να είναι μόνοι τους. Δεν ανέχονται τη διαφορετικότητα των άλλων. Όταν είναι με κόσμο, η κοινωνική τους συμπεριφορά είναι άκαμπτη, φτιαγμένη δυσλειτουργικά καταστροφικά τελετουργικά. Έχουν μια επίπτωση ψευτών πολύ μεγαλύτερη από τους αυτιστικούς. Η «νευροτυπικότητα» έχει μάλλον γενετική προέλευση και οι αυτοψίες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος των «νευροτυπικών» είναι σημαντικά μικρότερος και ότι ορισμένες περιοχές υπεύθυνες για τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις είναι υπερτροφικές. 
[3] Δείτε σχετικά το άρθρο στην εφημερίδα Le Monde της 17ης /12/2011
[4] Δείτε σχετικά τη συζήτηση του Λακάν για τον αυτισμό μετά τη διάλεξή του στη Γενεύη πάνω στο σύμπτωμα το 1975
[5] HauteAutorité deSanté: ΑνώτατηΑρχήΥγείας. Πρόκειται για ανεξάρτητη δημόσια αρχή με επιστημονικό χαρακτήρα, ηθική προσωπικότητα και ανεξάρτητη χρηματοδότηση, σύμφωνα με το καταστατικό της.
 

ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡOΤΗΤΑ

Νέο Βιβλίο

Σινεμά και ψυχανάλυση 25/11/2018