ΤΟ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

από τον Ρεζινάλντ Μπλανσέ 
 

ΤΟ ΑΓΙΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΜΗ ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗΣ ΤΟΥ[*]

 
 
Όταν, το 1990, σε ηλικία 34 ετών, ενθρονίζεται ηγούμενος της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου στο Άγιον Όρος, ο πατήρ Εφραίμ, κατά κόσμον Βασίλειος Κουτσού, κληρονομεί μια μοναστική κοινότητα σε παρακμή. Αποτελείται από πέντε ηλικιωμένους μοναχούς στο κατώφλι του θανάτου και ο μοναδικός πλούτος της μονής είναι ένα… κειμήλιο. Η ειρωνεία δεν περιορίζεται σε αυτό. Το κειμήλιο για το οποίο πρόκειται δεν είναι άλλο από την «Τίμια Ζώνη της Θεοτόκου». Της αποδίδουν θαυματουργές ιδιότητες. Θεραπεύει κυρίως τη γυναικεία στειρότητα. Καθώς η πρόσβαση στον Άθωνα απαγορεύεται ρητά στις γυναίκες, η ζώνη της Μαρίας ασκεί την αναζωογονητική της δράση μέσω λεπτών κορδελών, οι οποίες φοριούνται από τις πιστές αφού έχουν προηγουμένως έρθει σε επαφή με τη ζώνη. Θεραπεύει γενικότερα όλες τις παθήσεις που συνδέονται με την ατεκνία των ζευγαριών και προστατεύει από τις αρρώστιες. Ο θρύλος αναφέρει πως η Παρθένος, κατά την ανάληψή της στους Ουρανούς, την παρέδωσε στον απόστολο Θωμά. Πρόκειται για μια λωρίδα υφάσματος η οποία υποτίθεται πως τύλιγε, όπως ψάλλει το κοντάκιο, το πάναγνο σώμα της Μαρίας, τής μόνης τεκούσης ἀειπαρθένου. Το ύφασμα φυλάσσεται σε μια στολισμένη λειψανοθήκη. Στην πραγματικότητα, το κειμήλιο του Αγίου Όρους δεν είναι παρά ένα τμήμα της Ζώνης της Θεοτόκου, τα υπόλοιπα μέρη της οποίας βρίσκονται σκορπισμένα σε χώρες της βαλκανικής χερσονήσου και στην Ιταλία, όπου της αποδίδεται ακόμη λατρεία.
Έχοντας στην κατοχή του το κειμήλιο της Παναγίας, ο μοναχός Εφραίμ θα κάνει ένα πραγματικό θαύμα. Σε λιγότερο από 10 χρόνια, θα μετατρέψει την ταπεινή Μονή Βατοπεδίου σ’ ένα κέντρο πολιτικής επιρροής και οικονομικής ευημερίας. Η ακίνητη περιουσία και οι κινητές αξίες της ανέρχονται αυτή τη στιγμή σε εκατομμύρια ευρώ ˙ τις διαχειρίζεται ένας αστερισμός από τέσσερις επενδυτικές υπεράκτιες εταιρείες με έδρα την Κύπρο. Ο μοναχός βασίλευε ως απόλυτος κύριος σ’ αυτή τη μικρή αυτοκρατορία, μέχρι τη μέρα εκείνη του 2007 όπου ξεκίνησαν οι δικαστικές διαδικασίες οι οποίες κατέληξαν στην προφυλάκισή του, στις 25 Δεκεμβρίου του περασμένου έτους. Για τι κατηγορείται; Για ένα σύνολο υπεξαιρέσεων, από ψευδείς βεβαιώσεις μέχρι διαφθορά ανώτερων δημοσίων υπαλλήλων, με σκοπό την εξαπάτηση του Κράτους. Η απάτη φαίνεται να ανέρχεται στο ύψος των εκατό, και πλέον, εκατομμυρίων ευρώ. Αν και η υλικότητα των υπεξαιρέσεων φαίνεται επαρκώς τεκμηριωμένη ώστε να έχει επιφέρει την κατηγορία και, στη συνέχεια, τη φυλάκιση του κατηγορουμένου, έχοντας προηγουμένως προκαλέσει, το 2009, την πτώση της κυβέρνησης Καραμανλή — της οποίας ορισμένοι υπουργοί κρίθηκαν, εάν όχι ένοχοι, τουλάχιστον ύποπτοι για παράβαση καθήκοντος —, τα πραγματικά κίνητρα του μοναχού, ο πραγματικός σκοπός της επιχείρησής του, παραμένουν αδιευκρίνιστα. Οι λόγοι που επικαλέστηκε ο περί ου ο λόγος διαψεύσθηκαν από τα γεγονότα. Οι δημοσιογράφοι θέτουν ερωτήσεις χωρίς να μπορούν να καταλήξουν. Η κοινή γνώμη παρακολουθεί σαστισμένη τα μπλεξίματα του κληρικού με τη δικαιοσύνη. Το σκάνδαλο λαμβάνει ακόμα πιο εξωφρενικές διαστάσεις από το γεγονός ότι οι αναμεμιγμένοι στην υπόθεση πολιτικοί αξιωματούχοι επωφελήθηκαν ήδη από την εσπευσμένη ψήφιση μιας νομοθετικής διάταξης στα μέτρα τους για την παραγραφή των αδικημάτων. Στο εδώλιο του κατηγορουμένου απομένουν λοιπόν ο Εφραίμ και ο ακόλουθός του, ο μοναχός Αρσένιος.
Λίγες είναι οι πληροφορίες που διαθέτουμε για τον πρώτο. Γνωρίζουμε πως ο Βασίλειος Κουτσού κατάγεται από την Κύπρο. Σε ηλικία 18 ετών, το 1974, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τα πάτρια εδάφη στα οποία είχαν εισβάλει οι τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις που προσάρτησαν το βόρειο τμήμα του νησιού. Ο νέος άνδρας έχασε τότε, μαζί με την οικογενειακή του περιουσία, τον πατέρα του, που κηρύχτηκε αγνοούμενος και έχασε πιθανόν τη ζωή του κατά τις συγκρούσεις με τις δυνάμεις κατοχής. Φοίτησε στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Επέστρεψε στην Κύπρο όπου γνωρίστηκε με τον Ιωσήφ τον Βατοπεδινό, μοναχό του Άθωνα, που τον πήρε υπό την προστασία του και που έγινε ο πνευματικός του καθοδηγητής, πριν τον εισαγάγει στην αγιορείτικη κοινότητα. Ο γέροντας Ιωσήφ, με το ρωμαλέο λόγο του, αναλυόταν σε προφητείες για την ανάκαμψη του Βυζαντίου και σε κατάρες για τους Εβραίους, των οποίων το σχέδιο, κατά τα λεγόμενά του, ήταν η εξάλειψη του χριστιανισμού από προσώπου Γης. Όταν ο μαθητής του, ο Εφραίμ, χρίσθηκε ηγούμενος της μοναστικής κοινότητας όπου είχε διοριστεί, αφοσιώθηκε ψυχή τε και σώματι σ’ ένα μοναδικό σκοπό: την ανάκτηση των εκτάσεων που υποτίθεται ότι ανήκαν παλαιότερα στο κτήμα της Μονής και τις οποίες είχε απαλλοτριώσει το ελληνικό Κράτος. Επικαλέστηκε, για να θεμελιώσει τους τίτλους κυριότητας του μοναστηριού, τα χρυσόβουλα που είχαν θεσπιστεί από το Βυζάντιο. Ισχυριζόταν πως, ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, ήταν σε θέση ν’ αποκαταστήσει το Βυζάντιο και να μετατρέψει το Άγιον Όρος σε Βατικανό της Ορθοδοξίας. Προφανώς, δεν πρέπει να αποδώσουμε σ’ αυτές τις δηλώσεις προθέσεως παρά μόνο ρητορική αξία. Τα σχέδια που διατυμπάνιζε κατά τη δεκαετία του ’90 δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ. Ομοίως και η ίδρυση κάποιου βυζαντινού χωριού, η δημιουργία υποτιθέμενων κέντρων πνευματικής και θεολογικής εκπαίδευσης, ή, ακόμα, ένα πολύ περίεργο οικολογικό τουριστικό θέρετρο — σχέδιο που άνθισε μετά από την επίσκεψη στην αθωνική πολιτεία του πρίγκιπα Καρόλου, ο οποίος είχε ενθουσιαστεί με την ιδέα.
Ευσεβείς πόθοι, των οποίων πάντα γινόταν μνεία και που ποτέ δεν πραγματοποιήθηκαν. Αντιθέτως, η ανάκτηση της κτηματικής περιουσίας του μοναστηριού υπήρξε ο πραγματικός πυρήνας κάθε ενέργειας του ηγουμένου. Με τη βοήθεια του μοναχού Αρσένιου, μιας πολυσχιδούς προσωπικότητα, πρώην μέλους της κομμουνιστικής νεολαίας, που φόρεσε τα ράσα στα 21 του και που έμελλε να γίνει το δεξί του χέρι, ο μοναχός Εφραίμ επιδόθηκε μεθοδικά σε συναλλαγές με το Κράτος, των οποίων το δόλιο χαρακτήρα δεν μπορεί να αγνοούσε. Η εκτίμηση των δικαστών του Εφετείου για όλ’ αυτά είναι σαφής. Οι ανταλλαγές είχαν ως αποτέλεσμα τον υπέρμετρο πλουτισμό του Βατοπεδίου, πλουτισμό ασύμβατο με τον ασκητικό χαρακτήρα της μοναστικής ζωής. Το ότι έγιναν παρεκτροπές και παρεκκλίσεις φαίνεται πλέον βέβαιο. Αλλά ποια ήταν άραγε τα κίνητρα του μοναχού; Η κατοχή κτηματικών αγαθών; H άσκηση μιας οικονομικής εξουσίας και η επιρροή που εξασφαλίζει αυτή, η φήμη, η δόξα, ακόμη και η φιλοκέρδεια; Τέτοια ήταν όντως τα αίτια αυτής της τόσο σκοτεινής επιχείρησης; Ή μήπως βρισκόμαστε εν τέλει μπροστά σ’ ένα όνειρο του οποίου η ενεργός πλοκή, η ζωντανή ύφανση διαμορφωνόταν παράλληλα με την ίδια τη δράση που το πραγματοποιούσε;
Θα μπορούσαμε να πούμε πως η δράση αυτή είχε ένα διττό χαρακτήρα. Στηριζόμενη ακράδαντα στην έννοια του ιερού, εντασσόταν ταυτόχρονα στις σφαίρες της οικονομικής και πολιτικής διαχείρισης. Σ’ αυτούς τους δυο τομείς, η Τίμια Ζώνη δημιούργησε την περιουσία του Εφραίμ. Υπήρξε το όργανο της εξουσίας του, και αποδείχθηκε εξαιρετικά γόνιμη. Ο μοναχός βρήκε σ’ αυτήν τη μαγική ράβδο της ακτινοβολίας του. Το μαρτυρά η κοσμοσυρροή που συνόδευσε το ταξίδι του κειμηλίου (γεγονός εξαιρετικά σπάνιο στα χρονικά) ανά τη Ρωσία, τον Οκτώβριο και το Νοέμβριο του 2011. Πάνω από 3,5 εκατομμύρια προσκυνητές — πιο πολλοί κι απ’ ό,τι στη σωρό του Στάλιν, « τον Πατερούλη των Λαών » — ήρθαν να λατρέψουν το Άγιο αντικείμενοστη Μόσχα και στη ρωσική επαρχία. Χρειαζόταν να πιάσει κανείς θέση σε μια ουρά οχτώ χιλιομέτρων, μερικές φορές σε θερμοκρασίες μείον πέντε βαθμών Κελσίου, για να φθάσει στο κειμήλιο και να προσευχηθεί στην Παναγία, με την ελπίδα ότι θα αποκαθιστούσε μια προβληματική γονιμότητα ή μια κλονισμένη υγεία. Και, στο τέλος, η επίσημη υποδοχή του μοναχού Εφραίμ από τον Πούτιν ˙ έναν Πούτιν πολύ επιτήδειο για να επαναλάβει την παλιά αδεξιότητα του Στάλιν, ο οποίος, το 1935, χλεύαζε την ασήμαντη συνεισφορά του Βατικανού στην αντί-χιτλερική συμμαχία λόγω της στρατιωτικής του μηδαμινότητας. Ο πατήρ Εφραίμ, τουναντίον, δέχθηκε όλες τις τιμές που αρμόζουν σε αρχηγό κράτους. Εξουσία του ήταν το κειμήλιο που είχε τη δύναμη να κινητοποιεί τις μάζες. Ήταν ο επίσημος κάτοχός του. Από το 1995, η θαυματουργή αυτή δύναμη τού άνοιξε τις πόρτες των πολιτικών απ’ όλο σχεδόν το πολιτικό φάσμα. Αφού κλήθηκε στο προσκέφαλο ενός άρρωστου και ετοιμοθάνατου Ανδρέα Παπανδρέου, το κειμήλιο ταξίδεψε από σπίτια υπουργών σε βίλες επιχειρηματιών και εφοπλιστών. Ο μοναχός έγινε ο πνευματικός επιφανών πολιτικών. Φιλοξενούσε στο Άγιον Όρος διάφορους αστέρες και προσωπικότητες και τους υποδεχόταν με τη μεγαλύτερη γενναιοδωρία. Ο πρίγκιπας Κάρολος, οι πρωθυπουργοί Πούτιν και Καραμανλής συγκαταλέχτηκαν ανάμεσα στους τόσους φίλους της Μονής Βατοπεδίου. Ο άνθρωπός μας, που ασκεί προφανώς μια ισχυρή προσωπική γοητεία στους συνομιλητές του, βρήκε, στις σχέσεις που διατηρούσε με υψηλά ιστάμενους και ανθρώπους περιωπής, τα μέσα της εξουσίας του.
Από εκεί γεννήθηκαν οι «ιερές ανταλλαγές». Όπως δηλώνει ο αρχιμανδρίτης μιλώντας για τις σχέσεις του με τους κάθε λογής υψηλά ιστάμενους: «Αντλούν ένα πνευματικό όφελος από τη βοήθεια που τους προσφέρουμε με τη χάρη του Θεού, και εκείνοι σε αντάλλαγμα μάς παρέχουν τη βοήθειά τους.» Οι σκοποί αυτοί υπήρξαν αυστηρά ωφελιμιστικοί και εμπορικοί. Πρόκειται κυριολεκτικά για συμβόλαια που καθόρισαν τους όρους μιας ανταλλαγής. Η ανταλλαγή αυτή ήταν δόλια. Μια ομήγυρη καθωσπρέπει ανθρώπων μάδησαν σαν κοτόπουλα το Κράτος και το δημόσιο τομέα. Όπως δήλωσε ο Εφραίμ ενώπιον της ανακρίτριας: «Δε ζημίωσα κανέναν.» Πράγματι, το Κράτος δεν είναι κάποιος συγκεκριμένος. Δεν αποτελεί παρά μια ηθική οντότητα, έτσι δεν είναι; Κέρδισε επομένως από το Κράτος — διαμέσου της πνευματικής επιρροής που ασκούσε σε πολλούς από τους λειτουργούς του, και της υλικής διαφθοράς των υπολοίπων — την ανάκτηση κτημάτων επί των οποίων η δικαιοδοσία του δεν ήταν, αν μη τι άλλο, αποδεδειγμένη. Στη συνέχεια, επέστρεψε τις εκτάσεις αυτές στο Κράτος με αντάλλαγμα δημόσια ακίνητα, των οποίων η αξία ήταν πολύ ανώτερη απ’ αυτή των εκτάσεων που είχαν παραχωρηθεί. Τα κτίρια αυτά πουλήθηκαν αμέσως και οι υπεράκτιες εταιρίες του ηγούμενου εισέπραξαν το ποσό. Μ’ αυτόν τον τρόπο, η πώληση των κτιρίων του ολυμπιακού χωριού που αποκτήθηκαν με δόλιους χειρισμούς επέφεραν τουλάχιστον 41 εκατομμύρια ευρώ. Κινήσεις κεφαλαίων ύψους πολλών δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ καταγράφονται στο ενεργητικό αυτών των επενδυτικών εταιριών. Το κειμήλιο ολοκλήρωνε έτσι τον κύκλο της μεταμόρφωσής του. Από άγιο αντικείμενο, λατρεμένο από τα πλήθη, ικανό να εμπνέει το σεβασμό των ισχυρών, να εξασφαλίζει τη βοήθεια ή και να προκαλεί τη διαφθορά τους, η ζώνη της Παναγίας μεταμορφώθηκε σταδιακά σ’ εκείνα τα αγοραία αντικείμενα που αποτελούν οι τίτλοι κυριότητας και τα τραπεζικά κεφάλαια. Τέτοια ήταν η φύση των λεγόμενων «ιερών ανταλλαγών», και η αλχημεία τους. Η αβρότητα των όρων δεν μπορεί να καμουφλάρει για πολύ την τραχύτητα των μεθόδων.
Το ερώτημα, όμως, παραμένει. Γιατί τόσα συσσωρευμένα κεφάλαια, και με τόσο παρακινδυνευμένους όρους; Ποιος ο προορισμός τους; Τι σκοπούς υπηρετούν; Κανείς δεν είναι σε θέση να το πει. Δεν φαίνεται να υπηρετούν την ιδιωτική κατανάλωση των πρωταγωνιστών. Μήπως χρηματοδοτούν πολιτικά κόμματα; Στην Κύπρο; Για ποιο σκοπό; Μήπως καλύπτουν δολοπλοκίες που συνδέονται πιο συγκεκριμένα με τη μαφία; Προφανώς, τίποτα απ’ όλα αυτά δεν μπορεί να αποκλειστεί. Αλλά και τίποτα δεν μπορεί ξεκάθαρα να επιβεβαιωθεί. Το μυστικό, εάν υπάρχει, είναι καλά φυλαγμένο. Το μόνο σίγουρο είναι η ίδια η διαδικασία των λεγόμενων «ιερών ανταλλαγών». Η υλικότητά τους έχει επαρκώς αποδειχθεί. Ως εκ τούτου, και χωρίς να προχωρήσουμε σε περαιτέρω εικασίες, οι «ιερές ανταλλαγές» θα μπορούσαν να έχουν ως σκοπό τον ίδιο τους τον εαυτό. Με τον ίδιο τρόπο που το κεφάλαιο έχει μονάχα ως σκοπό τον εαυτό του, δηλαδή τη διευρυμένη αναπαραγωγή του μέσω της συσσώρευσης της υπεραξίας, ίσως να μην χρειάζεται να αναζητήσουμε το αίτιο της ιερής ανταλλαγής σ’ ένα αντικείμενο ετερογενές ως προς τη διαδικασία της. Η λογική της ιερής ανταλλαγής θα έγκειτο λοιπόν στον εαυτό της, και, ως εκ τούτου, θα φώτιζε το ίδιο της το μυστήριο. Όλα γίνονται, πράγματι, ως εάν η επανάκτηση μιας χαμένης κληρονομιάς να είχε γίνει η κεντρική εμμονή του Βασιλείου Κουτσού, αφού έγινε ηγούμενος της Μονής Βατοπεδίου. Το είπαμε, η τουρκική κατοχή τού στοίχισε την απώλεια συνάμα του πατέρα του, της πατρίδας του και της οικογενειακής του περιουσίας.  Ξέρουμε επίσης ότι αντιτάχθηκε σθεναρά σε κάθε διαπραγμάτευση που θα έκανε υποχωρήσεις στο θέμα της ανάκτησης εδαφών κατασχεμένων από την τουρκική δύναμη κατοχής. Οι θέσεις που εξέφρασε είναι τόσο ριζοσπαστικές που ο DeSoto, διαμεσολαβητής του ΟΗΕ για το κυπριακό ζήτημα, δεν μπόρεσε να συγκρατήσει μια κραυγή απελπισίας: «Εάν όλοι οι Κύπριοι σκέφτονται όπως αυτός, το κυπριακό ζήτημα δε θα λυθεί ποτέ!» Το σημάδι της απώλειας είναι επίσης εγγεγραμμένο στο θρησκευτικό του όνομα. Ο Εφραίμ ήταν ο οσιομάρτυρας, ορφανός από πατέρα, που κρύφτηκε για να μην απαχθεί από τους Τούρκους, και του οποίου το μοναστήρι λεηλάτησαν, πριν ο ίδιος υποκύψει στα βασανιστήρια στα οποία τον υπέβαλαν.
Όσον αφορά όμως την ανάκτηση των εκτάσεων που ανήκαν υποτίθεται στο μοναστικό κτήμα, το θέμα δεν ήταν απλά και μόνο η επανόρθωση ορισμένων δικαιωμάτων. Δεν επρόκειτο για μια μετωνυμική ανάκτηση του αντικειμένου που χάθηκε στην κατεχόμενη πατρίδα. Επρόκειτο, πολύ περισσότερο, για την οικειοποίηση μιας υπεραξίας που αποσπάστηκε, με τον πιο πραγματικό τρόπο, από το Κράτος. Το αντικείμενο που ανακτήθηκε δεν ήταν το αντικείμενο απόλαυσης, το χρηστικό αντικείμενο. Ήταν πολύ περισσότερο το αντικείμενο υπέρ-απόλαυσης που αποσπάστηκε εμπράκτως από τον Άλλον. Πρέπει άραγε να αναγνωρίσουμε εκεί τον απώτερο σκοπό του θαύματος που εκτελεί το κειμήλιο της Αγίας Ζώνης; Η δύναμή του, το ξέρουμε, είναι εκείνη της γένεσης. Μήπως η εξουσία αυτή και η άσκησή της συνιστούν την κρυφή απόλαυση αυτού του άγιου προσώπου; Από τη μια, θα ήταν ο μάρτυρας, και ενδεχομένως ο σκηνοθέτης της ιεροφάνειας του αγίου Φαλλού και της απόλαυσης της γονιμοποιητικής του δύναμης. Από την άλλη, θα επιδιδόταν στο αβγάτισμα, πέρα από την ίδια, της απόλαυσης του αγίου αντικειμένου, μεταμορφωμένου σε αγοραίο αντικείμενο αφημένο στη λογική της αναπαραγωγής του ως κεφάλαιο. Διότι το κεφάλαιο αυτό παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα: αναδύεται από το μηδέν. Δημιουργείται από το τίποτα, δηλαδή από ένα προσποιητό εις το τετράγωνο, το ψεύτικο προσποιητό που καθορίζει η απάτη. Βρίσκεται έτσι προικισμένο, όπως και το κειμήλιο, με μια δύναμη δημιουργίας. Αυτός ο ευνούχος χωρίς απογόνους, αφοσιωμένος στην υπηρεσία της «Ζώνης της Παναγίας», βρίσκει ίσως στην άσκηση μιας εκ του μηδενός δημιουργίας την κρυφή του απόλαυση. Μια απόλαυση η οποία έγκειται στη μεταφορά έκστασης που εκτελεί in vivo η μετουσίωση του ιερού αντικειμένου σε αντικείμενο α του οποίου γίνεται ο υπαίτιος.
Πέραν των αισχροτήτων του καθενός, που υποδηλώνουν τον τρόπο απόλαυσής του, η Μονή του Βατοπεδίου αποτελεί σκάνδαλο από μια ακόμη οπτική γωνία. Δε φέρει μονάχα το σημάδι της απόλαυσης ενός ανθρώπου αντιμέτωπου με τα γραμμένα της μοίρας. Μπορεί επίσης να φέρει το στίγμα της απάτης ενός λόγου.Η εξαίρεση που διεκδικεί ο μοναχός Εφραίμ όταν αποσπά, κατά παράβαση του ανθρώπινου νόμου, μια υπεραξία στο όνομα του κοινωνικού θρησκευτικού δεσμού του οποίου γίνεται μεσολαβητής, δεν είναι άραγε της ίδιας φύσης με το καθεστώς εξαίρεσης μιας Εκκλησίας κατόχου μιας πολύ μεγάλης κτηματικής περιουσίας και που, ωστόσο, παραμένει σήμερα, με ανεξήγητο τρόπο, απαλλαγμένη από τη φορολογία; Σ’ αυτούς τους καιρούς κρίσης, δεν έχει για την ώρα εκδηλώσει καμία πρόθεση να συνεισφέρει σοβαρά στην κοινή και σκληρή προσπάθεια που απαιτείται απ’ όλους, παρά μόνο προβαίνοντας σε σπασμωδικές χειρονομίες αλληλεγγύης, καταδικασμένες να παραμείνουν ασήμαντες, εάν τις συγκρίνουμε με τα κολοσσιαία διακυβεύματα. Αντιθέτως, δεν άργησε να εκφράσει την αλληλεγγύη της προς τον εγκληματία αρχιμανδρίτη όταν αυτός προφυλακίστηκε. Δεν είχε άραγε κάτι καλύτερο να κάνει σ’ αυτή τη συγκυρία; Οι εξουσίες της θρησκευτικής ηγεσίας, της κάστας των αξιωματούχων της, αποτελούν πραγματικά σύμπτωμα, όπως κι αυτό που τις καθιστά δυνατές — η απόγνωση των πολλών, που εναποθέτουν τις ελπίδες τους στην αναζήτηση του θείου. Θα αντιμετωπίσουμε λοιπόν τη θρησκεία, όπως υποστήριζε ο Μαρξ, ως «το λόγο τιμής ενός άτιμου κόσμου»; Δεν είναι σίγουρο. Σε κάθε περίπτωση, όμως — η τωρινή συγκυρία το μαρτυρά και πάλι — η μετουσίωση του αγίου αντικειμένου της ιεροφάνειας σε αντικείμενο αχρειότητας αποτελεί στους κόλπους της πάγια πρακτική. Και αυτό σύμφωνα με τη συστατική αμφισημία του ιερού. Όπως η όστια — η θεία μετάληψη των Καθολικών — στη θήκη της, ο Εφραίμ στο κελί του, κελί της φυλακής, κελί του μοναστηριού, θα μπορούσε να αποτελεί την ζωντανή της αλληγορία.
 
Μετάφραση από τα γαλλικά: Κατερίνα Ντελή
Επιμέλεια: Δημήτρης Αλεξάκης
                    Φωτεινή Μπάνου
                     Ελένη Μόλαρη


[*] « L’objet saint et son pouvoir de transsubstantiation », Chronique « L’inconscient dans la crise », Lacan Quotidien www.lacanquotidien.fr , n°137, Δευτέρα 23 Ιανουαρίου 2012.

ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡOΤΗΤΑ

Νέο Βιβλίο

Σινεμά και ψυχανάλυση 25/11/2018