Θεωρητικά Σεμινάρια 2018-2019

Τα τέσσερα θεωρητικά σεμινάρια της περιόδου 2018-2019 απευθύνονται σε όσους είναι εγγεγραμμένοι στην ΑΚΣΠΑ και γίνονται στην οδό Κολοκοτρώνη 44, 3ος όροφος.

Είναι τα εξής:

1) Ο χρόνος του πραγματικού ασυνειδήτου

από τον Ρεζινάλντ Μπλανσέ

Ο χρόνος του πραγματικού ασυνειδήτου είναι ο χρόνος που πιέζει, ο χρόνος του επείγοντος. Το επείγον από τη σκοπιά της ψυχανάλυσης, όπως θα πρέπει να τεθεί ακολουθώντας τον Ζακ-Αλέν Μιλέρ, είναι ο χρόνος μιας ανάδυσης του πραγματικού και μάλιστα η εισβολή του. Το πραγματικό, νοούμενο σαν αυτό που είναι της τάξεως του μη συμβολιζόμενου, δημιουργεί τρύπα (τρήμα) εντός του συμβολικού. Είναι τρηματισμός όπως υποδεικνύει ο Ζακ Λακάν προκειμένου να επισημάνει το τραυματικό του αποτέλεσμα στο ομιλούν. Το συνοδό συναίσθημα είναι το άγχος. Στην διάρκεια της ψυχαναλυτικής θεραπείας το υποκείμενο δοκιμάζει την εμπειρία που συνδέεται με τις διαφορετικές χρονικές τροπικότητες του ασυνειδήτου. Η χρονικότητα της επιθυμίας δεν είναι αυτή της απόλαυσης. Η ώση της ενόρμησης διαφέρει από την αδράνεια της επανάληψης. Η σταθερότητα του συμπτώματος αντιβαίνει στις αστραπιαίες αναδύσεις της ασυνείδητης αλήθειας. Οι διάφορες χρονικότητες του ασυνειδήτου θα είναι το αντικείμενο της μελέτης μας. Αφετηρία μας θα αποτελέσει κείμενο του Ζ-Α Μιλέρ «Εισαγωγή στην ερωτική ουσία του χρόνου» που περιλαμβάνεται στη συλλογή κειμένων του με τίτλο Θεωρία της ψυχαναλυτικής θεραπείας (εκδ. Εκκρεμές, Αθήνα, 2007).

 

Παρασκευές, ώρα 8:30-10:30 μμ.

 11/1, 8/2, 8/3,5/4, 24/5, 21/6 και 3/7/2019

2)  Τι είναι επείγον στην ψυχανάλυση

από τον Επαμεινώνδα Θεοδωρίδη

Το επείγον, που είναι και το θέμα του προσεχούς Συνεδρίου της NLS στο Τελ-Αβίβ, δεν αποτελεί μια κλασική ψυχαναλυτική έννοια. Ωστόσο, ο Λακάν επεξεργάστηκε διαφορετικές τροπικότητες του επείγοντος, χωρίς η κάθε μία να αναιρεί τις άλλες. Θα προσεγγίσουμε, λοιπόν, το επείγον στην ψυχανάλυση εξετάζοντας ορισμένες στιγμές της διδασκαλίας του, και ειδικότερα το τελευταίο του γραπτό «Πρόλογος στην αγγλική έκδοση του 11ου Σεμιναρίου». Επίσης, η διάσταση του επείγοντος δεν είναι μονοσήμαντη, υπάρχουν διαφορετικές επείγουσες καταστάσεις όπως για παράδειγμα: α) το επείγον της εισόδου στην ανάλυση, - όταν το υποκείμενο, εξαιτίας της ρήξης της σημαίνουσας αλυσίδας, συναντάει ένα αινιγματικό σημαίνον S1 που το ωθεί να απευθυνθεί στον Άλλο, στον αναλυτή -, β) το επείγον του τραύματος, της τραυματικής εμπειρίας (φυσικές καταστροφές, ατυχήματα, πόλεμος, θάνατος κλπ) – όταν το υποκείμενο έρχεται αντιμέτωπο με ένα πραγματικό που δεν μπορεί να συμβολικοποιηθεί, όταν η φαντασίωσή του δεν το προφυλάσσει απέναντι σε αυτή τη συνάντηση με το πραγματικό και κατακλύζεται από το άγχος -, και γ) το επείγον του περάσματος (passe) στο τέλος της ανάλυσης, – όταν το υποκείμενο συναντάει το πραγματικό ασυνείδητο. Από μια άλλη οπτική γωνία, το επείγον διέπει την ίδια την ψυχαναλυτική διαδικασία καθόλη τη διάρκειά της, επειδή, σύμφωνα με τον ύστερη διδασκαλία του Λακάν, δεν είναι η μεταβίβαση που ωθεί τον αναλυόμενο να προσέρχεται στις συνεδρίες αλλά μια επείγουσα απαίτηση για ικανοποίηση.

Τετάρτες, ώρα 8:30-10:30 μμ.

5/12/2018. Επόμενες ημερομηνίες θα ανακοινωθούν προσεχώς

 3) Το επείγον τραύμα

από τη Νασία Λινάρδου-Μπλανσέ

Το τραύμα στη γενικότητά του ορίζεται σαν συνάντηση με το πραγματικό που γεννάει άγχος. Προκύπτει όταν το πραγματικό δεν μπορεί να απορροφηθεί εξ ολοκλήρου από το συμβολικό, καθώς δεν μπορούμε να πούμε τα πάντα, αλλά ούτε και από το φαντασιακό, καθώς δεν μπορούμε να φανταστούμε τα πάντα. Το επείγον είναι η χρονική τροπικότητα με την οποία δίνεται απάντηση στο γεγονός του τραύματος, όπως μας λέει ο Ζακ-Αλέν Μιλέρ. Το τραύμα με το άγχος του ως επείγον συγκροτούν το αίτημα με αποδέκτη τον ψυχαναλυτή. Ο Λακάν υποδεικνύει ότι το επείγον διατρέχει το χρόνο μιας ανάλυσης από την αρχή της ως το τέλος της και συνδέεται με μια ικανοποίηση. Θα ασχοληθώ με τα τραύματα που έχουν να κάνουν με το πραγματικό της σεξουαλικότητας, του θανάτου και του πολέμου στα «επείγοντα περιστατικά» που μας μπερδεύουν, όπως λέει ο Λακάν. Ωστόσο ο ψυχαναλυτής υποτίθεται ότι εμπλέκεται εκεί ώστε να δοθεί η δυνατότητα στο υποκείμενο να αλλάξει τον ρου της ζωής του και όχι να αρκεστεί στη διαχείριση του στρες, όπως ακούμε σήμερα να λέγεται γύρω μας. Ο ψυχαναλυτής δεν είναι διαχειριστής του μετατραυματικού στρες. Ποια σχέση μπορεί να έχει η ένταση της φρίκης που δοκιμάζει το τραυματισμένο υποκείμενο με κάποιου είδους ειδυλλιακή αντίληψη που μπορούσε να έχει για το πραγματικό ή με μια θρησκευτική ιδεολογία ως βασιλεία της αγάπης; Ποια είναι η σχέση ανάμεσα σε αυτό που αποκαλούμε πρωταρχικό τραύμα και τα συγκυριακά τραύματα; Γιατί το ίδιο γεγονός δεν είναι με τον ίδιο τρόπο τραυματικό ή επείγον για όλους; Σε κάθε περίπτωση η εργασία της ανάλυσης που υποστηρίζει η επιθυμία του αναλυτή πρέπει να κλονίσει τις επιφάσεις και να επιτρέψει στην απόλαυση να βρει καινούργιο προσανατολισμό σε δεσμούς βιώσιμους, μη τραυματικούς.

Τρίτες, ώρα 8:30-10:00 μμ. 

11/12/2018. Επόμενες ημερομηνίες θα ανακοινωθούν προσεχώς

4) Βασικές έννοιες της λακανικής ψυχανάλυσης

     Ζακ Λακάν, 3οΣεμινάριο, "Οι Ψυχώσεις": Ανάγνωση των κεφ. 1-5

Τρίτες, ώρα 8:30-10:00 μμ.

- Γιάννης Δημητράκος: κεφ.1, 23/10 και 13/11/2018

Ο όρος παράνοια έχει εξοβελιστεί από τα δύο μεγάλα φαινομενολογικά ταξινομητικά συστήματα της εποχής μας, το DSMV και το ICD-10. Υπάρχει μόνο ο παρανοϊκός τύπος της  σχιζοφρένειας και η παρανοειδής διαταραχή της προσωπικότητας στο DSM V καθώς και η παρανοειδής σχιζοφρένεια στο ICD-10. Αλλά πριν περάσουμε να σκιαγραφήσουμε σύντομα το εννοιολογικό πλαίσιο της εποχής του Φρόυντ, ας υπογραμμίσουμε εδώ την καίρια υπογράμμιση του Λακάν. Προβλήματα κλινικά και νοσογραφικά. Γιατί αυτή η εξαφάνιση του όρου παράνοια, ως νοσολογική οντότητα από το DSM, επιφέρει συνέπειες. Ο Λακάν υπογραμμίζει ότι το παραληρητικό σύστημα λαμβάνει υπόψη του τα πράγματα του κόσμου προκειμένου να εισάγει αυτά τα στοιχεία μέσα στο παραλήρημά του. Η διεργασία μας πάνω στη διάγνωση είναι κρίσιμη.

Στην 26η εισαγωγική διάλεξη για την ψυχανάλυση ο Φρόυντ επισημαίνει το κατεξοχήν ερώτημα για την παράνοια σημειώνοντας: «Η ασθένεια που είναι γνωστή ως παράνοια, δηλαδή χρόνια συστηματική τρέλα, κατέχει μια ασταθή θέση στις ταξινομητικές προσπάθειες». Η λύση που προτείνεται στο Σρέμπερ συνιστά ερώτημα περί της θέσεως της παράνοιας. Ο Φρόυντ εισάγει το ερώτημα της αιτίας, το διαπραγματεύεται θεωρώντας ότι η ψυχιατρική της εποχής του δεν μπορεί να δώσει απάντηση.

Στα δύο μαθήματα, θα επιχειρήσουμε να σκιαγραφήσουμε την απάντηση σε αυτό το ερώτημα της αιτίας, της διάγνωσης και της θεραπευτικής αντιμετώπισης που δίνει ο Λακάν.

 

- Ελένη Μόλαρη: κεφ.3, 27/11/2018 και 22/1/2019

Στις φετινές διαλέξεις για τις οποίες θα είμαι υπεύθυνη, θα αναγνώσουμε μαζί το κεφάλαιο 3, που τιτλοφορείται «Ο Άλλος και η ψύχωση». Συνδέεται άμεσα με τα περσινά μου μαθήματα για την εισαγωγή της έννοιας του μεγάλου Άλλου. Στο εν λόγω κεφάλαιο ο Λακάν εισάγει το ακροατήριό του σε αυτό που αποτελεί την καρδιά της διδασκαλίας του χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα την ψύχωση και δη την ομιλία του ψυχωτικού υποκειμένου. Απαρνούμενος κάθε μυθική, όπως λέει, αναφορά που προϋποθέτει την ύπαρξη ενός εγώ-παρατηρητή, επιλέγει να θέτει το υποκειμενικό ζήτημα μέσα στο καθαυτό πεδίο αναφοράς όπου εμφανίζονται τα φαινόμενα, δηλαδή το πεδίο της ομιλίας. Προάγει ακριβώς αυτόν τον τρόπο προσέγγισης των φαινόμενων ως τον ορθό τρόπο που συμβαδίζει με την φροϋδική ανακάλυψη. Θα εξετάσουμε το διαχωρισμό γλώσσας-ομιλίας, την ανάδειξη των δύο επιπέδων που ορίζονται από το σημαίνον και το σημαινόμενο (σημασία), έτσι όπως τα χρησιμοποιεί ο Λακάν για να εξετάσει το παραλήρημα. Με άλλα λόγια, προσεγγίζει την ψύχωση με όρους οικονομίας του λόγου.

Με βάση δυο σημαντικότατες ερωτήσεις : «τι είναι η ομιλία;» και  «μιλάει το υποκείμενο;» μας παρουσιάζει τον μεγάλο Άλλο. Μας μιλάει για τη μαρτυρία, την παρανοϊκή γνώση, για το πώς η ομιλία ειρηνεύει, για τη διαλεκτική κυρίου-δούλου, για τη διαλεκτική υποκειμένου-αντικειμένου. Εντέλει μέσα από την εξέταση της δομής του παρανοϊκού λόγου επιχειρεί να κάνει σαφή το διαχωρισμό συμβολικό-φαντασιακό.

 

- Άννα Πίγκου: κεφ.4, 18/12/2018 και 8/1/2019

- Δέσποινα Καραγιάννη: κεφ.5, 5/2 και 19/2/2019

Το κεφάλαιο 5 του τρίτου σεμιναρίου του Λακάν, φέρει τον τίτλο «Για ένα Θεό που δεν εξαπατά και για έναν που εξαπατά».  Στο κεφάλαιο αυτό ο Λακάν προσπαθεί να δείξει πώς μέσα από τον λόγο του ψυχωτικού υποκειμένου, εκφράζεται η δομή και οι συστατικοί μηχανισμοί της ψύχωσης. Το μοναδικό κλειδί που έχει ο ψυχαναλυτής για να προσεγγίσει τη δομή του υποκειμένου, είναι ο λόγος του υποκειμένου. Έτσι, ο Λακάν διαβάζει αποσπάσματα από τα απομνημονεύματα του Πρέδρου Σρέμπερ και με πυξίδα την ανάγνωση του Φρόιντ, μας εισάγει σταδιακά στη διαλεκτική της εξαπάτησης που ενυπάρχει στην ψύχωση, δηλαδή ενός Άλλου που εξαπατά, όχι όμως οποιουδήποτε άλλου, αλλά αυτού που θα έπρεπε να είναι «εγγυητής του πραγματικού». Αυτό το στοιχείο που εξαπατά, βρίσκεται στη βάση των μορφωμάτων που  παρατηρούνται σε συμβολικό, φαντασιακό και πραγματικό επίπεδο στην ψύχωση.

Στο κεφάλαιο αυτό, λοιπόν, θα συναντήσουμε και πάλι, όπως και πέρσι, τις βασικές λακανικές έννοιες  το συμβολικό, το φαντασιακό και το πραγματικό, αυτή τη φορά όχι αναφορικά με ένα όνειρο, αλλά με τη μορφή των τριών επιπέδων, των τριών σφαιρών που ενυπάρχουν στην ομιλία. Επίσης, στην πορεία της ανάγνωσής μας και σε αντιδιαστολή με τη «διάλεκτο» του ψυχωτικού, όπως την αποκαλεί ο Λακάν, θα έχουμε την ευκαιρία, να προσεγγίσουμε κάποιες διατυπώσεις του για το καθεστώς του συμπτώματος και της απώθησης στη νεύρωση. Τέλος, θα κάνουμε μια εισαγωγή σε αυτό που ακολουθεί στα επόμενα μαθήματα του σεμιναρίου, όπου ο Λακάν συνδέει την ψύχωση με την απουσία των στοιχειωδών εκείνων σημείων πρόσδεσης ανάμεσα στο σημαίνον και το σημαινόμενο, λειτουργία που, σε αυτό το σημείο της διδασκαλίας του, επιτελείται από τον πατέρα.

 

- Κώστας Τσάμπουρας: Δύο μαθήματα για τον Clérambault.

Ο Γάλλος ψυχίατρος Gaëtan Gatian de Clérambault, για τον οποίο ο Λακάν θα πει ότι υπήρξε «ο μόνος δάσκαλός του στην ψυχιατρική», αποτελεί κεντρική αναφορά που διατρέχει απ’ άκρου εις άκρον το 3ο Σεμινάριο, ακριβώς σε σχέση με το ζήτημα των ψυχώσεων. Όπως επισημαίνει ο Λακάν ήδη από την 1η Παράδοση: «στον τομέα των ψυχώσεων ο Κλεραμπώ παραμένει απολύτως απαραίτητος». Ετούτη η υποχρεωτική προσφυγή στον Κλεραμπώ υπαγορεύεται κυρίως από τις επεξεργασίες του τελευταίου γύρω από το ζήτημα του ψυχονοητικού αυτοματισμού, καθόσον η προσέγγιση των ψευδαισθητικών φαινομένων με όρους αυτοματισμού επιτρέπει μια σύλληψη της ψύχωσης που έρχεται σε ρήξη με τη λεγόμενη ψυχογενετική θέση. Για να το δείξουμε θα χρειαστεί αρχικά να εξετάσουμε το ιστορικό και δομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται ο ψυχονοητικός αυτοματισμός, αναφορικά τόσο με την έννοια της ψευδαίσθησης όσο και με τη νοσολογική οντότητα των χρόνιων ψευδαισθητικών ψυχώσεων στη συνάφεια των οποίων λαμβάνουν χώρα οι σχετικές επεξεργασίες του Κλεραμπώ. Αυτή η αναδρομή στην ιστορία των εννοιών θα μας επιτρέψει κατόπιν να επικεντρωθούμε στα ίδια τα κείμενα του Κλεραμπώ προκειμένου να συλλάβουμε το νόημα και τη λογική του διαβήματός του, για να στραφούμε εν τέλει στην ανάγνωση που του επιφύλαξε ο  Λακάν και στις  θεωρητικές και κλινικές συνεπαγωγές της.

Οι ημερονηνίες θα ανακοινωθούν προσεχώς

 

 

 

ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡOΤΗΤΑ

Νέο Βιβλίο

Σινεμά και ψυχανάλυση 25/11/2018